İran’dan Hürmüz Boğazı Kontrolü Konusunda Net Mesaj
Üst düzey bir İranlı siyasetçi, BBC’ye yaptığı açıklamada, ülkesinin Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünden asla vazgeçmeyeceğini belirtti. İran İslam Devrim Muhafızları Kolordusu (IRGC) eski komutanı Ebrahim Azizi, Tahran’da BBC’ye verdiği demeçte, “Bu bizim devredilemez hakkımızdır” ifadelerini kullandı. Azizi, “İran, boğazdan geçiş hakkına, gemilerin geçiş izinleri de dahil olmak üzere karar verecektir” dedi.
Yasal Düzenleme Yolda
Azizi’nin açıklamalarına göre, bu durum yakında yasalaşacak. Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komitesi başkanı olan Azizi, “Anayasa’nın 110. maddesine dayanarak, çevre, deniz güvenliği ve ulusal güvenliği içeren bir yasa tasarısını parlamentoya sunuyoruz ve silahlı kuvvetler bu yasayı uygulayacak” şeklinde konuştu.
Boğazın Stratejik Önemi ve Küresel Endişeler
Bu stratejik su yolunun kapanmasının dünya genelinde artan ekonomik şoklara neden olacağı endişeleri artarken, bunun kısa vadeli bir kriz olmadığı ve bir günde çözülemeyeceği açıkça görülüyor. İran, bu çatışma sırasında silah haline getirmeyi başardığı bu stratejik boğazı, “düşmanla yüzleşmek için varlıklarımızdan biri” olarak görüyor. Tahran, hayati deniz trafiğinin, kritik petrol ve gaz tankerleri de dahil olmak üzere geçişini kontrol etme yeteneğini, sadece mevcut müzakerelerde bir pazarlık kozu olarak değil, aynı zamanda uzun vadeli bir kaldıraç olarak görüyor.
Tahran Üniversitesi’nden araştırma görevlisi Mohammad Eslami, “Savaştan sonra İran için ilk öncelik caydırıcılığı yeniden sağlamaktır ve Hürmüz Boğazı, İran’ın başlıca stratejik kaldıraçlarından biridir” açıklamasında bulundu. Eslami, “Tahran, diğer ulusların boğaz için İran’ın yeni çerçevesinden nasıl faydalanabileceğini tartışmaya açık, ancak kontrol kırmızı çizgimizdir” diye ekledi.
Hürmüz Boğazı, İran, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Umman arasında yer alan dar bir su yoludur. En dar noktasında yaklaşık 33 km genişliğe sahip olan bu su yolu, Körfez’i Umman Körfezi’ne bağlayarak onu hayati bir küresel nakliye rotası haline getirmektedir. Dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20’si genellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Bu petrol sadece İran’dan değil, Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinden de gelmektedir. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tahminlerine göre, 2025 yılında boğazdan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçti; bu da yıllık yaklaşık 600 milyar dolarlık enerji ticaretine tekabül etmektedir. Savaşın başlamasından bu yana deniz trafiği önemli ölçüde azaldı.
Uluslararası Tepkiler ve Karşılıklı Suçlamalar
Birleşik Arap Emirlikleri Devlet Başkanı’nın diplomatik danışmanı Dr. Anwar Gargash, durumu “düşmanca bir korsanlık eylemi” olarak nitelendirdi ve İran’ın bu uluslararası suların kontrolünden vazgeçmeyi reddetmesi halinde, dünyadaki diğer stratejik su yolları için “tehlikeli bir emsal” oluşturacağı uyarısında bulundu. Azizi ise bu iddialara, “Bölgemizi Amerikalılara satan korsanlar onlardır” şeklinde yanıt verdi ve ABD’yi “dünyanın en büyük korsanı” olarak tanımladı. Azizi, “Bölgemizi güvence altına almak için birlikte çalışmamız gerektiğini her zaman söyledik” diye vurguladı.
İran İçindeki Tartışmalar ve Gelecek Müzakereler
İran’ın askeri ve siyasi elitleri arasında bazı anlaşmazlık işaretleri de görüldü. İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi’nin Cuma günü sosyal medyada Hürmüz Boğazı’nın “tamamen açık” olduğunu belirten bir açıklama yapması üzerine, ABD Başkanı Donald Trump hemen “TEŞEKKÜR EDERİM” şeklinde yanıt verdi. Ancak kısa süre sonra, IRGC’ye bağlı haber ajansları Araghchi’yi eleştirdi. Mehr haber ajansı, dışişleri bakanının paylaşımının “Trump’a gerçeğin ötesine geçme, kendini savaşın galibi ilan etme ve zaferi kutlama için en iyi fırsatı sağladığını” belirtti. Tasnim haber ajansı ise bunu “Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması hakkında yanıltıcı belirsizlik yaratan kötü ve eksik bir tweet” olarak tanımladı. Araghchi daha sonra, su yolunun sadece IRGC donanması tarafından yetkilendirilmiş gemilere ve belirlenmiş güzergahlar üzerinden geçiş ücreti ödenerek açık olduğunu vurguladı. Azizi ise rejim içindeki herhangi bir anlaşmazlık izlenimini reddederek, “Ulusal güvenlik söz konusu olduğunda, ılımlı veya sert yaklaşımlar yoktur” dedi.
Boğazın kaderi, devletin en üst kademelerinde karara bağlanacak. Pakistan’ın başkentinde geçen hafta sonu gerçekleşen tarihi yüz yüze müzakerelerin ilk turunun ardından, Salı günü İslamabad’da yeniden başlayacağı bildirilen üst düzey görüşmelerin temel konularından biri bu olacak. Trump, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in başkanlık edeceği bir heyet göndereceğini belirtirken, İranlı yetkililer, parlamento başkanı Muhammed Bagher Ghalibaf liderliğindeki kendi ekiplerinin Pakistan’a dönüp dönmeyeceği konusunda sessizliğini koruyor. Yerel medya, ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukası devam ettiği sürece İran’ın katılmayacağını bildiriyor.
ABD Baskısı ve İran’ın Yanıtı
Trump, 5 Nisan’da yaptığı bir sosyal medya paylaşımında İran’ın emrine uymaması halinde “cehennemde yaşayacağı” uyarısıyla birlikte, İran’a bu deniz koridorunu açmasını defalarca emretmişti. Şimdi ise Tahran’ı ABD’ye “şantaj yapmakla” suçluyor. Azizi, Trump’ın iddialarını “gerçeği çarpıtan bir adamdan pek bir şey beklemiyorum” diyerek reddetti ve “Amerikan şantajına karşı sadece haklarımızı savunuyoruz” şeklinde konuştu.
İç Güvenlik ve İnsan Hakları Endişeleri
Azizi, ülke genelinde haftalardır uygulanan dijital karartmanın ne zaman kaldırılacağı konusunda bilgi vermezken, “güvenli ve emniyetli olduğunda yasağı kaldıracağız, böylece düşman bundan faydalanamayacak” dedi. Ayrıca, Ocak ayındaki ülke çapındaki protestolar sırasında gözaltına alınan göstericilere verilen onlarca ölüm cezası ve son infazlar hakkındaki sorulara da yanıt verdi. Azizi, hükümetin ABD ve İsrail casusluk teşkilatlarının (sırasıyla CIA ve Mossad) huzursuzlukta rol oynadığı yönündeki iddialarını tekrarladı. Bazı İranlılar arasında iç güvenliğin daha da sıkılaşacağına dair artan endişeleri ise “Savaşta, ateşkes olsa bile kurallar vardır” diyerek reddetti.
#HürmüzBoğazı #İran #Ortadoğu #KüreselEnerji #DenizTicaretYolu #Diplomasi #Jeopolitik #ABDİranİlişkileri #UlusalGüvenlik #PetrolGaz
Leave a Reply