İran, ABD ve İsrail ile yaşanan çatışmaların doğrudan ve dolaylı bir sonucu olarak büyük bir işten çıkarma dalgasıyla karşı karşıya kaldı.
İşsizlik Oranlarında Artış
İran Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan Yardımcısı Gholamhossein Mohammadi, iki gün önce yaptığı açıklamada, savaş nedeniyle iki milyon kişinin işini kaybettiğini belirtti. Yaygın işten çıkarmalar, sıradan İranlılar arasında sosyal medyada en çok konuşulan konulardan biri haline geldi. İşverenler ve hükümet yetkilileri bu durumu “iş gücünü dengeleme” olarak adlandırıyor.
Ekonominin Çeşitli Sektörleri Etkilendi
Etki, hava saldırılarından sonra kapanan fabrikaların çok ötesine geçiyor. Diğer üreticileri, perakendecileri, ithalat ve ihracat işletmelerini ve dijital sektörü de kapsıyor. Bir sosyal medya kullanıcısı X platformunda, “Metronun boşluğundan anlayabilirsiniz” diye yazarken, bir diğeri “Ofis yakınındaki bol park yerlerinden anlayabilirsiniz” yorumunu yaptı. Bir başka yorumda ise “Hemmat [Tahran’daki otoyol] boşluğundan anlayabilirsiniz. Bir buçuk saatlik yolculuğum sadece yarım saat sürdü” ifadeleri yer aldı.
Savaş, tüketici harcamaları üzerinde de olumsuz bir etki yarattı; birçok kişi temel ihtiyaçlara yöneldi, bu da turizm, restoranlar ve gıda dışındaki perakende sektörlerinde talebi azalttı.
İnternet Kesintisinin Ekonomik Maliyeti
İranlı yetkililerin savaşın başlamasından bu yana uyguladığı internet kesintisi kararı, ülkenin nispeten gelişen teknoloji ve dijital sektörlerini de vurdu. Yetkililer, internetin kapatılması kararının güvenlik nedenleriyle alındığını, bunun gözetimi, casusluğu ve siber saldırıları önlemek amacıyla yapıldığını belirtiyor. Bu adım, yılın başlarında yaşanan protestolar sırasında da benzer şekilde uygulanmıştı.
Ocak ayında, İran Bilgi ve İletişim Teknolojileri Bakanı Sattar Haşemi, her günkü internet kesintisinin ekonomiye en az 50 trilyon riyal (yaklaşık 35 milyon dolar) maliyeti olduğunu söylemişti. Bu hesaba göre, savaşın başlangıcından bu yana yaşanan 52 günlük internet kesintisi, İran ekonomisine 1,8 milyar dolardan fazla mal oldu.
Kesinti özellikle kadın çalışanları etkiledi. Resmi verilere göre, savaş öncesinde İran’da çalışma çağındaki kadınların sadece dokuzda biri işgücündeydi ve yüz binlerce kadın ürünlerini müşterilerine ulaştırmak için Instagram gibi platformlara güveniyordu.
Medya ve Sanayi Sektöründe İşten Çıkarmalar
Çatışma nedeniyle haber talebinin arttığı bir dönemde bile birçok medya kuruluşu çalışanlarını işten çıkardı. Buna, geçen hafta tüm gazetecilerini işten çıkaran ve serbest muhabir olarak çalışmalarını isteyen İran İşçi Haber Ajansı (Ilna) da dahil.
Mart sonu ve Nisan başında ABD ve İsrail, İran’ın en büyük petrokimya tesislerinden ikisi olan Asaluyeh ve Mahşahr’daki tesisleri ile en büyük çelik üreticilerinden Mobarakeh Çelik ve Huzistan Çelik’i hedef aldı.
On binlerce kişi doğrudan işini kaybederken, yüz binlerce kişi de bu kilit endüstrilere tedarik sağlayan veya hammadde için onlara bağımlı olan firmalarda çalışıyor. Bir örnek, doğrudan veya dolaylı olarak bir milyon kişiyi istihdam ettiği tahmin edilen İran’ın büyük otomobil üretim sektörü olup, tedarik zinciri genelinde işten çıkarmalar olduğuna dair çok sayıda rapor bulunuyor.
Tedarik Zinciri Sorunları ve İşletmelerin Zorlukları
İç tedariklerin kesilmesinin yanı sıra, Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar da bazı fabrikaların kapanmasına ve işçilerini işten çıkarmasına neden oldu. Merkezi Kum eyaletindeki bir üretim firmasının yöneticisi BBC’ye yaptığı açıklamada, malzeme eksikliği nedeniyle üretimi durdurmak zorunda kaldıklarını belirtti: “Savaş durduğunda her şeyin normale döneceğini umuyorduk. Ancak yabancı tedarikçilerimiz geminin İran sularına girmesine izin verilmeyeceğinden endişe ettikleri için malzemeyi gemiye yükleyemiyoruz bile.”
Başka bir sosyal medya kullanıcısı ise, görümcesinin çalıştığı tekstil şirketinin, Avustralya’dan hammadde ithal edemediği için 650 personelinden 600’ünü işten çıkardığını bildirdi.
Bazı şirketlerin koşullar düzelir düzelmez insanları yeniden işe alma vaadiyle işten çıkarmalar yaptığı, diğerlerinin ise çalışanlarını ücretsiz izne zorladığı bildiriliyor.
Hükümetin Destek Programı ve Enflasyon
Hükümet, küçük işletmeler için işçi başına 440 milyon riyalden (300 dolardan az) oluşan bir kredi programı açıkladı. Bu kredinin, yapılan işten çıkarma sayısına bağlı olarak %18 ila %35 faiz oranıyla altı ay içinde geri ödenmesi gerekiyor.
Farklı sektörlerdeki bu işsizlik dalgası, resmi enflasyon oranının Mart 2026’da %50’yi aştığı bir döneme denk geliyor ve birçok uzman, önümüzdeki aylarda bu oranın artmasının muhtemel olduğuna inanıyor.
Savaşın yeniden başlaması veya İran’ın katı uluslararası yaptırımlar altında kalması durumunda, on milyonlarca İranlı için yaşam çok daha zor hale gelebilir. Hava saldırıları tek başına yıkıcı sonuçlar doğuracak olsa da, ekonomik gerileme, artan işsizlik ve kontrolsüz fiyatlar krizi önemli ölçüde derinleştirebilir.
#İran #İşsizlik #Ekonomi #Savaş #İranEkonomisi #İştenÇıkarmalar #İnternetKesintisi #Enflasyon #İranSavaş #Ortadoğu
Leave a Reply