Petrol fiyatları, ABD’nin İran’a yönelik “uzatılmış” bir abluka için hazırlandığına dair haberlerin ardından hızla yükseldi. Küresel gösterge petrol fiyatı Brent ham petrolü, Çarşamba günü varil başına 120 doların (89 sterlin) üzerine çıkarak kısa süreliğine 122 dolara ulaştı ve 2022’den bu yana en yüksek seviyesini gördü.
ABD Başkanı Trump ile Enerji Yöneticileri Toplantısı
BBC’nin edindiği bilgilere göre, Chevron CEO’su Mike Wirth’in de aralarında bulunduğu enerji yöneticileri, Salı günü Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump ile bir araya gelerek çatışmanın Amerikalı tüketiciler üzerindeki etkilerini nasıl sınırlayacaklarını görüştü. Petrol tüccarları bu toplantıyı, Hürmüz Boğazı’nın fiili kapanışının uzun süre devam edeceğine dair bir işaret olarak yorumlamış görünüyor.
Beyaz Saray’dan bir yetkiliye göre, yöneticiler yerel enerji üretimi, Venezuela’daki gelişmeler, petrol vadeli işlemleri, doğal gaz ve deniz taşımacılığı gibi konuları ele aldı. Toplantıyı, Başkan’ın enerji yöneticileriyle sektörlerini görüşmek üzere yaptığı düzenli toplantıların bir parçası olarak nitelendirdiler.
Bu toplantı, Wall Street Journal’ın ABD Başkanı Donald Trump’ın, ülkenin ekonomisini sıkıştırmak amacıyla İran limanlarına yönelik devam eden ablukayı uzatmaya hazırlanmaları için yardımcılarına talimat verdiğine dair ayrı raporların ardından gerçekleşti. İran, ABD ablukasına yanıt olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçen trafiği aksatmaya devam edeceğini belirtti.
Hürmüz Boğazı’nın Kapanmasının Etkileri
Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları keskin dalgalanmalar yaşadı, zira kilit konumdaki Hürmüz Boğazı çatışma nedeniyle haftalardır fiilen kapalı durumda. İran, 28 Şubat’ta başlayan ABD ve İsrail saldırılarına yanıt olarak, dünya petrol ve sıvı doğal gaz arzının yaklaşık beşte birini taşıyan boğazdan geçişleri ciddi şekilde kısıtladı. Bu ayın başlarında Tahran, boğaza yaklaşan herhangi bir geminin hedef alınacağı uyarısında bulundu. Bunun üzerine ABD, güçlerinin İran limanlarına giden veya bu limanlardan gelen gemileri durduracağını veya geri çevireceğini duyurdu.
BBC Verify tarafından yapılan analizler, İran limanlarından takip edilen en az dört geminin ABD abluka hattını geçtiğini gösteriyor. Son haftalardaki dalgalanmalara rağmen, petrol fiyatı çatışma öncesi varil fiyatından çok daha yüksek seyrediyor.
Brent ham petrolünün fiyatı, İsrail ve Lübnan arasında ateşkes ilan edilmesinin ardından 17 Nisan’da varil başına 90 dolara düştü. ABD, 8 Nisan’da İran’a yönelik saldırılarına ara vereceğini açıklamıştı. Ancak fiyat, çatışma öncesi varil fiyatından hala çok daha yüksek seviyelerde. ABD’nin ablukayı sürdürmesiyle birlikte, petrol göstergesi son 12 gündür istikrarlı bir şekilde yükseliyor.
Küresel ve İran Ekonomisi Üzerindeki Etkiler
Quilter yatırım stratejisti Lindsay James, savaşın Birleşik Krallık’taki etkisinin şu ana kadar büyük ölçüde daha yüksek benzin ve dizel fiyatlarıyla sınırlı kaldığını, ancak “tedarikin yeniden başlamadığı her geçen gün, fiziksel kıtlık ve çeşitli mallarda daha dik fiyat artışları riskinin arttığını” belirtti. Ham petrol, küresel ekonomide hayati bir kaynaktır çünkü benzin, kerosen ve dizel gibi rafine ürünler dahil yakıt olarak ve plastik, giyim gibi birçok ev eşyasının temelini oluşturur. Brent ham petrolü, çoğu Kuzey Denizi’nde üretilen bir petrol karışımına dayanır. Brent ham petrolü, küresel olarak ham petrol fiyatları için en yaygın kullanılan uluslararası göstergelerden biri olduğu için sıkça konuşulmaktadır. Petrol alım satım sözleşmeleri genellikle Brent ham petrolünün fiyatını bir referans noktası olarak kullandığından, bu fiyat küresel enerji fiyatlarını önemli ölçüde etkiler. ABD günde yaklaşık 19 milyon varil petrol tüketmektedir (dünya petrolünün %18,7’si).
İran ekonomisi, hızla yükselen fiyatlar, düşen para birimi değeri ve petrol ihracatının durma ihtimaliyle derinleşen bir krizle karşı karşıya. İran İstatistik Merkezi’ne göre, yıllık enflasyon oranı %53,7’ye yükseldi. Ülke para birimi riyal, rekor düşük seviyeye geriledi. İran hükümeti geçen hafta yaptığı açıklamada, savaş sonucunda yaklaşık iki milyon İranlının doğrudan veya dolaylı olarak işini kaybettiğini belirtmişti.
Çarşamba günü Trump, çatışmayı sona erdirme çabalarındaki çıkmazın ardından İran’ı “yakında akıllanmaya” ve bir anlaşma imzalamaya çağırdı. Truth Social’daki bir gönderisinde Trump, ülkenin “kendini toparlayamadığını” söyledi. Wall Street Journal, ABD’li yetkililerin, Başkan’ın Tahran’ı zorlamak amacıyla İran limanlarına yönelik “uzatılmış” bir abluka için yardımcılarına talimat verdiğini aktardı. Rapora göre yetkililer, Trump’ın diğer seçenekleri olan bombalamaya devam etme veya çatışmadan çekilmenin daha fazla risk taşıması nedeniyle İran ekonomisini ve petrol ihracatını abluka ile sıkıştırmaya devam etmeyi tercih ettiğini belirtti. İranlı yetkililer Salı günü, alternatif ticaret yolları kullandıkları için ülkenin ablukaya dayanabileceğini söyledi.
Küresel Piyasa Tepkileri
Dünya Bankası Salı günü yaptığı açıklamada, İran savaşının neden olduğu en şiddetli aksaklıkların Mayıs ayında sona ermesi halinde, enerji fiyatlarının 2026’da %24 artarak Rusya’nın dört yıl önceki Ukrayna işgalinden bu yana en yüksek seviyesine çıkacağını öngördü. Avrupa borsaları Çarşamba günü, yatırımcıların şirket kazançları dalgasını sindirmesi ve ABD Merkez Bankası’nın son faiz kararı beklentisiyle düştü. İngiltere’de listelenen en büyük firmaların FTSE 100 endeksi kapanışta %1,2 düşerken, Fransa’nın Cac endeksi %0,39 ve Almanya’nın Dax endeksi %0,27 düştü. ABD’de S&P 500 yatay seyretti. Asya borsaları ise Çarşamba günü çoğunlukla yükseldi ve savaşın ilk şokundan özellikle ağır darbe aldıktan sonra toparlanmaya devam etti.
#PetrolFiyatları #İranAblukası #HürmüzBoğazı #KüreselEnerji #BrentPetrol #Ekonomi #ABDİranGerilimi #PiyasaDalgalanmaları #EnerjiKrizi #Jeopolitik
Leave a Reply