ABD-İran barış görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından petrol fiyatları yeniden varil başına 100 doların üzerine çıkarak %7’den fazla arttı. ABD Başkanı Donald Trump’ın Washington ile Tahran arasındaki barış görüşmelerinin başarısız olmasının ardından İran limanlarının ablukaya alınması emrini vermesiyle petrol fiyatları Pazartesi günü varil başına 100 doların üzerine çıkarak %7’den fazla yükseldi.
Küresel petrol fiyatları için bir ölçüt olan Brent ham petrolün varil fiyatı 102,02 dolara (75,91 sterlin) yükseldi, ancak Pazartesi öğleden sonra ABD’deki işlemlerde 98 dolara geriledi.
Geçen Çarşamba günü, ABD ve İran’ın küresel petrol ve gaz arzı için önemli bir nakliye yolu olan Hürmüz Boğazı’nın açılmasını içeren koşullu iki haftalık ateşkes anlaşması yapmasının ardından bir varil petrolün maliyeti 100 doların oldukça altına düşmüştü.
Ancak müzakerelerin başarısızlığı, küresel enerji krizinin derinleşeceği endişelerini artırdı.
Dünya enerji sevkiyatlarının beşte birinin geçtiği boğaz, İran’ın ABD-İsrail saldırılarına misilleme olarak su yolunu kullanmaya çalışan gemilere saldırma tehdidinde bulunmasıyla çatışmanın bir gerilim noktası haline geldi.
ABD-İsrail savaşının 28 Şubat’ta İran ile başlamasından bu yana sevkiyatlar büyük ölçüde durma noktasına geldi; bu durum dünya genelinde enerji fiyatlarının yükselmesine ve tüketiciler için maliyetlerin artmasına, özellikle de benzin ve dizelin daha pahalı hale gelmesine neden oldu.
Ancak İran petrol ihraç etmeye devam etti.
Denizcilik istihbarat firması Windward, 1 Mart’tan bu yana İran’ın ana ham petrol ihracat noktası olan Harg Adası’ndan 58 milyon varilden fazla petrolün ayrıldığını söyledi. Bu sevkiyatların %90’ından fazlasının Çin’e yönlendirildiğini belirtti.
Pazar günü Trump, “derhal yürürlüğe girecek şekilde” ABD Donanması’nın “Hürmüz Boğazı’na girmeye veya çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacağını” duyurdu.
ABD Merkez Komutanlığı daha sonra Pazartesi günü TSİ 15:00’ten (BST 15:00) itibaren Boğaz’daki İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren ve çıkan tüm gemileri engelleyeceğini söyledi.
Ablukanın, Hürmüz Boğazı’nı İran dışındaki limanlara gidiş-dönüş transit geçen gemiler için geçerli olmayacağını belirtti.
Pazartesi günü İran Silahlı Kuvvetleri Birleşik Komutanlığı, ABD’nin uluslararası sulardaki gemilere yönelik kısıtlamalarının “yasa dışı olduğunu ve korsanlık teşkil ettiğini” söyledi.
İran’ın ABD tehditlerinin ardından “Hürmüz Boğazı’nı kontrol etmek için kalıcı bir mekanizma” uygulayacağını da sözlerine ekledi.
Çin itidal çağrısında bulundu.
Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, “Hürmüz Boğazı, mallar ve enerji için önemli bir uluslararası ticaret yoludur ve güvenliğinin, istikrarının ve engelsiz akışının sürdürülmesi uluslararası toplumun ortak çıkarınadır” dedi.
Capital Economics grup baş ekonomisti Neil Shearing, Trump’ın ablukasının “Pekin’i ateşkesin arabuluculuğunda ve Boğaz üzerinden tam ticaret akışlarının yeniden açılmasında daha aktif bir rol oynamaya zorlamak için tasarlanmış olabileceğini” söyledi.
Brent ham petrolün varil fiyatının 23 Şubat’tan 8 Nisan 2026’ya kadar ABD doları cinsinden gösteren bir çizgi grafik. Fiyat 23 Şubat’ta yaklaşık 71 dolardan açıldı. ABD ve İsrail’in önceki hafta sonu İran’a saldırmasının ardından 2 Mart’ta yaklaşık 78 dolardan daha yüksek açıldı. Oradan dalgalandı ancak genel yön yukarı doğruydu ve fiyat 31 Mart’ta yaklaşık 119 dolarlık bir zirveye ulaştı. 8 Nisan’da (BST) 09:00 itibarıyla 95 dolara düşmüştü. Kaynak Bloomberg’dir.
Singapur Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nden ekonomist Chua Yeow Hwee şunları söyledi: “Petrol fiyatları muhtemelen yüksek kalmaya devam edecek çünkü beklentiler artık ablukanın tam olarak uygulanıp uygulanmayacağına, nakliye aksaklıklarının yayılıp yayılmayacağına ve diplomasinin yeniden başlayıp başlamayacağına bağlı.”
Finansal hizmetler firması MST Marquee’den analist Saul Kavonic BBC’ye verdiği demeçte, tüccarların sevkiyatların yakında yeniden başlayacağını umduğu için arz kesintilerinin ölçeği göz önüne alındığında “petrol fiyatlarının normalde olacağı kadar yüksek olmadığını” söyledi.
Kavonic, “Ancak bu olmazsa, petrol fiyatları daha da yükselecek” diye ekledi.
Orta Doğu İnsani Yardım Özel Temsilcisi David Satterfield de Hürmüz Boğazı’ndan sadece petrol ve gazın değil, başka ürünlerin de sevk edildiğine dikkat çekti.
BBC’nin Today programına verdiği demeçte, “Dünya alüminyumunun yaklaşık %30’u, dünya helyumunun %30’u, dünya genelindeki gübre hammaddelerinin %50’ye kadarı ve tüm polimerlerin yaklaşık %17’si buradan geçiyor” dedi.
“Bu durum birkaç hafta daha devam ederse, benzin ve dizel maliyetlerinin ötesinde oldukça derin etkileri olacak.”
Risk sigorta firması Marsh’ın denizcilik ve kargo küresel başkanı Marcus Baker’a göre, iki haftalık ateşkesin sürdürülüp sürdürülmeyeceği de bir soru işareti.
“İranlılar, ABD’nin söylediklerine rağmen ateşkesi onurlandırmaya devam etmeye karar verecekler mi?” dedi.
“Açıkçası, bu olursa piyasaya çok daha fazla güven geri gelecek ve bence bu ateşkesin dayanıklılığı bundan sonra ne olacağı açısından gerçekten kritik.”
Avrupa’daki borsalar önceki düşüşlerini azalttı ancak öğle saatlerinde hala düşüşte işlem görüyordu.
Birleşik Krallık FTSE 100 %0,35 düşerken, Fransa’nın Cac endeksi %0,8 ve Almanya’nın Dax endeksi %1 düştü.
Asya’daki büyük borsa endeksleri düşüşle kapandı. Japonya’da Nikkei 225 %0,7 ve Güney Kore’nin Kospi’si %0,9 düştü.
Asya ülkeleri, Orta Doğu’dan gelen petrole büyük ölçüde bağımlı oldukları için İran savaşının sonuçlarından özellikle ağır darbe aldı.
ABD borsaları Pazartesi günü düşüşle açıldı, ancak erken kayıpları telafi etti ve gün içinde hafifçe yükseldi.
Dow Jones Sanayi Ortalaması Pazartesi öğleden sonra %0,2 yükselirken, Nasdaq %0,8 ve S&P 500 %0,6 arttı.
Hürmüz Boğazı, İran, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Umman arasında yer alan dar bir su yoludur.
En dar noktasında yaklaşık 21 mil (33 km) olan bu su yolu, Körfez’i Umman Körfezi’ne bağlayarak onu hayati bir küresel nakliye rotası haline getiriyor.
Dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20’si genellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Bu petrol sadece İran’dan değil, aynı zamanda Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinden de geliyor.
ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tahminlerine göre, 2025 yılında su yolundan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçti – bu da yılda yaklaşık 600 milyar dolar (447 milyar sterlin) değerinde enerji ticareti demek.
#PetrolFiyatları #HürmüzBoğazı #ABDİranGerilimi #EnerjiKrizi #KüreselEkonomi #Blokaj #PetrolPiyasası #Jeopolitik #OrtaDoğu #TicaretYolları
Leave a Reply