İran devlet haber ajansı IRNA’ya göre, İran’ın ABD’nin savaşı sona erdirme önerisine verdiği yanıt arabulucu Pakistan aracılığıyla iletildi.
Pazar günü yayımlanan raporda, önerilen plana göre müzakerelerin ilk aşamasının düşmanlıkların sona erdirilmesine ve Körfez ile Hürmüz Boğazı’nda “deniz güvenliğinin” sağlanmasına odaklanacağı belirtildi.
El Cezire’ye konuşan resmi bir İranlı kaynak, “Yanıtımız, başta Lübnan olmak üzere tüm bölgedeki savaşı sona erdirmeye ve Washington ile farklılıkları çözmeye odaklanıyor” dedi. Kaynak, yanıtlarının ayrıca “Hürmüz Boğazı, nükleer program ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin müzakereleri” de içerdiğini ifade etti.
Kaynak, Tahran’ın yanıtının “gerçekçi ve olumlu” olduğunu belirterek, “Washington’ın yanıtımıza olumlu karşılık vermesi müzakereleri hızla ilerletecektir. Seçim şimdi Washington’da” diye ekledi.
Ancak bu gelişmenin ardından ilk kez açıklama yapan ABD Başkanı Donald Trump, Pazar akşamı İran’ı “oyun oynamakla” suçladı.
Trump, Truth Social’da yaptığı paylaşımda, İran’ın “47 yıldır Amerika Birleşik Devletleri ve dünyanın geri kalanıyla oyun oynadığını” yazdı. “Artık gülmeyecekler!” ifadelerini kullandı.
İki saat sonra aynı platformda, “İran’ın sözde ‘Temsilcilerinin’ yanıtını az önce okudum. Beğenmedim — KESİNLİKLE KABUL EDİLEMEZ!” şeklinde konuştu.
Washington, bu hafta başında Tahran’a 14 maddelik bir öneri sunmuştu. Bu koşullar altında İran’ın nükleer silah geliştirmemeyi kabul etmesi ve en az 12 yıl boyunca tüm uranyum zenginleştirmeyi durdurması gerekiyordu. Ayrıca, tahmini 440 kg (970 lb) ağırlığındaki yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stoğunu teslim etmesi isteniyordu.
Buna karşılık ABD, yaptırımları kademeli olarak kaldıracak, dondurulmuş milyarlarca dolarlık İran varlığını serbest bırakacak ve İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını durduracaktı.
Bu gelişme, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran petrolünün en büyük ithalatçılarından biri olan ve stratejik çıkarları bulunan Çin’i ziyaret etmesine sadece bir hafta kala yaşandı.
Hürmüz Ablukası
Geçtiğimiz hafta ABD ve İran, Hürmüz Boğazı’nda karşılıklı ateş açtı, ancak iki ülke de 8 Nisan’dan bu yana yürürlükte olan ateşkesin bozulduğunu açıklamadı.
Trump, Washington’ın 13 Nisan’da başlayan İran limanlarına yönelik deniz ablukası nedeniyle İran’ın “mali olarak çöktüğüne” ve günde milyonlarca dolar kaybettiğine inanıyor.
Abluka İran’a zarar verse de analistler, ülkenin buna dayanacak ekonomik ve siyasi iradeye sahip olduğuna inandıklarını belirtti.
İran parlamentosu başkanı ve ateşkes görüşmelerinin baş müzakerecisi Muhammed Bakır Galibaf Perşembe günü yaptığı açıklamada, tam bir ateşkesin ancak ABD deniz ablukası kaldırılırsa işe yarayabileceğini söyledi.
ABD’nin eylemlerine yanıt olarak İran, Hürmüz Boğazı’nı tüm yabancı gemi trafiğine kapattı ve yabancı bandıralı birçok gemiyi ele geçirdi. Daha önce İran, bazı “dost” gemilerin geçişine izin vermişti.
Riskler ‘Çok Yüksek’
El Cezire’den İslamabad muhabiri Kamal Hyder, Pakistan’ın İran’ı müzakerelerde “orta yol bulmaya” zorladığını belirtti.
Hyder, “İranlıların önerisinin detayları bilinmiyor. Bu hassas bir diplomasi” dedi. “Katar, Suudi Arabistan, Türkiye ve Çin dahil olmak üzere diğer ülkeler, İranlılar ve dışişleri bakanlarıyla [arabuluculuk çabaları hakkında] yakın temas halinde oldu.”
Hyder, Hürmüz’deki uzun süreli ablukanın dünya ekonomisi, özellikle de Pakistan üzerinde kritik bir etkisi olduğu için bir anlaşmanın kabul edilmesi konusunda aciliyet hissi olduğunu ekledi.
Hyder, “Riskler çok yüksek: Pakistan da ekonomik olarak acı çekiyor. Yakıt fiyatları tavan yapmış durumda” dedi.
“Pakistan’ın İran ile iyi ilişkileri var ve Trump yönetimiyle de olumlu bir konumda, bu nedenle bir tür atılım olasılığı mevcut. Önümüzdeki birkaç gün kritik olacak ve ABD’nin İran’ın yanıtına ne kadar olumlu tepki vereceğine bağlı olacak.”
Ortadoğu Stratejik Araştırmalar Merkezi’nde kıdemli araştırmacı Abbas Aslani, İran’ın ABD önerisine verdiği son yanıtın bir “evet ya da hayır yanıtı” olmadığını, ancak İran’ın ABD metnine ilişkin görüşlerinin bir açıklığa kavuşturulması olduğunu söyledi.
Aslani, El Cezire’ye verdiği demeçte, “Eğer başlangıç aşamasında bir tür barış anlaşmasına varabilirlerse, bu olumlu bir atmosfer ve bir şekilde güven artırıcı bir önlem yaratabilir” dedi.
“Ancak ABD, İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ABD’ye ihraç etmesi veya zenginleştirmeyi uzun süre askıya alması gibi taleplerini sürdürmek isterse, bence bu herhangi bir anlaşmayı imkansız hale getirebilir.”
#İranABD #HürmüzBoğazı #NükleerProgram #Yaptırımlar #DonaldTrump #Diplomasi #Ateşkes #PakistanArabuluculuğu #Ortadoğu #KüreselEkonomi
Leave a Reply