Pazartesi günü, ABD Başkanı Donald Trump’ın Körfez ülkelerinin talebi üzerine Salı günü planlanan İran’a yönelik askeri saldırıyı ertelediğini açıklamasının ardından petrol fiyatları sert bir düşüş yaşadı.
Küresel gösterge Brent ham petrolünün fiyatı, Trump’ın Truth Social platformundaki yorumlarının ardından 112 dolardan 109 dolara geriledi.
Sosyal medya paylaşımından önce fiyatlar Pazartesi günü boyunca dalgalanmıştı. Trump, hafta sonu İran’ı “saat işliyor” diyerek uyarmış, savaşı sona erdirme görüşmeleri ise görünüşe göre durmuştu.
Enerji Piyasalarında Dalgalanma ve Hürmüz Boğazı’nın Rolü
İran’ın, 28 Şubat’ta başlayan ABD ve İsrail’in ülkeye yönelik saldırılarına misilleme olarak kritik Hürmüz Boğazı geçişini fiilen kapatmasının ardından enerji piyasaları çalkantılı bir dönemden geçiyor. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte biri genellikle bu dar nakliye rotasından geçmektedir. Petrol piyasası, boğazı yeniden açacak bir barış anlaşmasına yönelik herhangi bir ilerleme işaretine veya eksikliğine hızla tepki vermektedir.
Pazartesi günü erken saatlerde ham petroldeki yükseliş, Trump’ın sosyal medyada İran’ın “hızla harekete geçmesinin daha iyi olacağını, yoksa onlardan hiçbir şey kalmayacağını” yazması ve “ZAMAN ÇOK ÖNEMLİ!” diye eklemesinin ardından geldi. Başkan geçen hafta, İran’ın taleplerini “kesinlikle kabul edilemez” olarak nitelendirerek reddetmesinin ardından ateşkesin “yoğun yaşam desteğinde” olduğu uyarısında bulunmuştu.
Axios haber platformuna göre, Trump’ın Salı günü üst düzey ulusal güvenlik danışmanlarıyla İran’a yönelik askeri eylem seçeneklerini görüşmek üzere bir toplantı yapması bekleniyordu. Ancak, İran haber ajanslarının ABD’nin müzakereler sırasında İran ham petrolüne uygulanan yaptırımlarda geçici bir muafiyeti kabul ettiğini bildirmesiyle petrol fiyatları daha sonra düştü ve barış görüşmelerinde ilerleme umutlarını artırdı.
Trump’tan Yeni Açıklamalar ve Müzakereler
Pazartesi günü ilerleyen saatlerde Trump, “ciddi müzakerelerin şimdi devam ettiğini” söyledi. Truth Social’daki bir gönderisinde, Katar, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri liderleri tarafından Salı günü planlanan İran’a yönelik askeri saldırıyı ertelemesinin istendiğini belirtti. Trump, ABD için “çok kabul edilebilir” bir anlaşma yapılacağının kendisine bildirildiğini ve “İRAN İÇİN NÜKLEER SİLAH YOK!” diye ekledi. Ancak, kabul edilebilir bir anlaşmaya varılamazsa ABD ordusunun “bir anda İran’a tam, büyük ölçekli bir saldırı başlatmaya” hazır olacağı uyarısında bulundu. İran, Trump’ın son açıklaması hakkında henüz kamuoyuna yorum yapmadı.
Devlet Borçlanma Maliyetleri Yükseliyor
Çatışmanın başlamasından bu yana enerji maliyetlerindeki artış, tahvil getirileriyle ölçülen devlet borçlanma maliyetlerini de yükseltti. Endişe, daha yüksek enerji faturalarının enflasyonu artırarak merkez bankalarını faiz oranlarını yükseltmeye itmesidir.
Pazartesi günü, gösterge 10 yıllık ABD Hazine tahvil getirisi – ABD hükümetine 10 yıllık bir kredi için uygulanan faiz oranı – bir noktada %4,63’e ulaşarak bir yıldan uzun süredir en yüksek seviyesine çıktı, ardından geriledi. Reuters’in Japonya hükümetinin savaştan kaynaklanan ekonomik darbeyi hafifletmeye yardımcı olmak için planlanan ek bütçenin finansmanı kapsamında yeni borç ihraç etmesinin muhtemel olduğunu bildirmesinin ardından Japon tahvillerinin getirileri de yükseldi. 30 yıllık Japon devlet tahvilinin getirisi %4,2 ile rekor seviyeye yükselirken, 10 yıllık getiri %2,8 ile Ekim 1996’dan bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Euro bölgesi tahvillerinin getirileri de petrol fiyatları düşmeden önce güne yüksek başladı.
Bu son gelişmeler, G7 maliye bakanlarının Paris’te bir araya geldiği sırada yaşandı. Avrupa Merkez Bankası Başkanı Christine Lagarde, küresel tahvil piyasalarındaki satış dalgası hakkında endişeli olup olmadığı sorulduğunda muhabirlere “Her zaman endişelenirim, bu benim işim” yanıtını verdi.
‘Acı Dolu Bir Yaz’ Beklentisi ve Havayolu Sektörü
Rystad Energy baş ekonomisti Claudio Galimberti, BBC’ye petrol fiyatlarının yüksek seviyesinin “çok vahim bir durum olduğunu ve boğaz açılmazsa daha da kötüye gideceğini” söyledi. “Hürmüz açılmazsa, korkarım acı dolu bir yaza yaklaşıyoruz.” dedi.
Yüksek petrol fiyatları, havayolları da dahil olmak üzere işletmelerin yakıt maliyetlerini artırdı – birçoğu zirve tatil sezonuna giriyor. İrlandalı havayolu Ryanair, Pazartesi günü tam yıl sonuçlarını açıkladı ve şunları söyledi: “Orta Doğu’daki çatışma ekonomik belirsizlik yarattı ve Hürmüz Boğazı’nın ne zaman yeniden açılacağını hala bilmiyoruz.” Havayolu, önümüzdeki aylarda jet yakıtının %80’inin fiyatını sabitlemek için sözleşmeler imzaladığını belirtti. Ancak kalan %20’nin fiyatının “Orta Doğu çatışması nedeniyle fırladığını” söyledi. Ryanair’in karı geçen yılki 1,6 milyar avrodan 2,26 milyar avroya (2 milyar sterlin) yükselirken, Mart ayı sonuna kadar olan yılda satışlar %11 artışla 15,5 milyar avroya ulaştı. Ancak, İran savaşı ve Ukrayna’daki devam eden çatışma nedeniyle iş görünümünün şu anda tahmin etmenin zor olduğunu belirtti.
Hürmüz Boğazı’nın Önemi ve Bölgesel Gerilimler
Hürmüz Boğazı, İran, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Umman arasında yer alan dar bir su geçididir. En dar noktasında yaklaşık 21 mil (33 km) olan bu su yolu, Körfez’i Umman Körfezi’ne bağlayarak hayati bir küresel nakliye rotası haline gelmektedir. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20’si genellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Bu petrol sadece İran’dan değil, aynı zamanda Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinden de gelmektedir. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tahminlerine göre, 2025 yılında günde yaklaşık 20 milyon varil petrol bu su yolundan geçmiştir – bu da yılda yaklaşık 600 milyar dolar (447 milyar sterlin) değerinde enerji ticareti anlamına gelmektedir. Savaş başladığından bu yana deniz trafiği önemli ölçüde azaldı.
Orta Doğu çatışması sırasında İran, İsrail, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) dahil olmak üzere komşu ülkelere saldırılar düzenledi. Pazar günü BAE, bir insansız hava aracı saldırısının nükleer santralinin yakınında bir yangını tetiklediğini ve olayı “tehlikeli bir tırmanış” olarak nitelendirdiğini söyledi. Yetkililer saldırının kaynağını araştırıyor. Ülkenin savunma bakanlığı, üç insansız hava aracının “batı sınır yönünden” BAE’ye girdiğini belirtti. İkisi engellenirken, üçüncü insansız hava aracı Abu Dabi’deki Barakah Nükleer Santrali’nin “iç çevresi dışındaki” bir elektrik jeneratörüne çarparak yangına neden oldu. Yerel yetkililer, herhangi bir yaralanma bildirilmediğini ve radyolojik güvenlik seviyeleri üzerinde bir etki olmadığını söyledi.
#PetrolFiyatları #Trump #İran #HürmüzBoğazı #EnerjiPiyasaları #Ekonomi #OrtaDoğu #Jeopolitik #TahvilGetirileri #KüreselPiyasalar
Leave a Reply