ABD-İran barış görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanması ve ABD’nin İran limanlarını abluka altına alma emri vermesinin ardından petrol fiyatları Pazartesi günü varil başına 100 doların üzerine çıkarak %7’den fazla arttı.
Küresel petrol fiyatları için bir referans noktası olan Brent ham petrolü, varil başına 102.02 dolara (75.91 sterlin) yükseldi, ancak ABD’deki Pazartesi öğleden sonraki işlemlerde 98 dolara geriledi.
Geçen Çarşamba günü, ABD ve İran arasında Hürmüz Boğazı’nın açılmasını da içeren iki haftalık şartlı bir ateşkes anlaşması imzalanmasının ardından petrol varil fiyatı 100 doların oldukça altına düşmüştü. Ancak müzakerelerin başarısızlığı, küresel enerji krizinin derinleşeceği endişelerini artırdı.
Dünya enerji sevkiyatlarının beşte birinin geçtiği boğaz, İran’ın ABD-İsrail saldırılarına misilleme olarak su yolunu kullanmaya çalışan gemilere saldırmakla tehdit etmesiyle çatışmanın bir gerilim noktası haline geldi.
ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı 28 Şubat’ta başlamasından bu yana sevkiyatlar büyük ölçüde durma noktasına geldi, bu da dünya genelinde enerji fiyatlarının yükselmesine ve tüketiciler için maliyetlerin artmasına, özellikle benzin ve motorinin daha pahalı hale gelmesine neden oldu.
Ancak İran petrol ihraç etmeye devam etti. Denizcilik istihbarat firması Windward, 1 Mart’tan bu yana İran’ın ana ham petrol ihracat noktası olan Kharg Adası’ndan 58 milyon varilden fazla petrolün ayrıldığını ve bunların %90’ından fazlasının Çin’e yönlendirildiğini belirtti.
Trump Pazar günü, “derhal yürürlüğe girmek üzere” ABD Donanması’nın “Hürmüz Boğazı’na girmeye veya çıkmaya çalışan tüm gemileri abluka altına alma sürecine başlayacağını” duyurdu.
ABD Merkez Komutanlığı daha sonra Pazartesi günü TSİ 15:00’ten (BST 15:00) itibaren Boğaz’daki İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren ve çıkan tüm gemileri engelleyeceğini söyledi. Ablukanın, Hürmüz Boğazı’ndan İran dışındaki limanlara transit geçiş yapan gemiler için geçerli olmayacağını belirtti.
Pazartesi günü, İran Silahlı Kuvvetleri Birleşik Komutanlığı, ABD’nin uluslararası sulardaki gemilere yönelik kısıtlamalarını “yasa dışı ve korsanlık teşkil ettiğini” söyledi. İran’ın ABD tehditlerinin ardından “Hürmüz Boğazı’nı kontrol etmek için kalıcı bir mekanizma” uygulayacağını da ekledi.
Çin itidal çağrısında bulundu. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, “Hürmüz Boğazı, mallar ve enerji için önemli bir uluslararası ticaret yoludur ve güvenliğini, istikrarını ve kesintisiz akışını sürdürmek uluslararası toplumun ortak çıkarınadır” dedi.
Capital Economics grup baş ekonomisti Neil Shearing, Trump’ın ablukasının “Pekin’i bir ateşkesin arabuluculuğunda ve Boğaz üzerinden tam ticaret akışlarının yeniden açılmasında daha aktif bir rol oynamaya zorlamak için tasarlanmış olabileceğini” söyledi.
Singapur’daki Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nden ekonomist Chua Yeow Hwee şunları söyledi: “Petrol fiyatları muhtemelen yüksek kalmaya devam edecek çünkü beklentiler artık ablukanın tam olarak uygulanıp uygulanmayacağına, nakliye aksaklıklarının yayılıp yayılmayacağına ve diplomasinin yeniden başlayıp başlamayacağına bağlı.”
Finansal hizmetler firması MST Marquee’den analist Saul Kavonic, BBC’ye “petrol fiyatlarının, arz kesintisinin boyutuna rağmen normalde olacağı kadar yüksek olmadığını” çünkü tüccarların sevkiyatların yakında yeniden başlayacağını umduğunu söyledi. Kavonic, “Ancak bu olmazsa, petrol fiyatları daha da yükselecek” diye ekledi.
Orta Doğu İnsani Yardım Sorunları eski Özel Temsilcisi David Satterfield, Hürmüz Boğazı’ndan sadece petrol ve gazın değil, başka şeylerin de sevk edildiğine dikkat çekti. BBC’nin Today programına şunları söyledi: “Dünya alüminyumunun yaklaşık %30’u, dünya helyumunun %30’u, dünya genelindeki gübre hammaddelerinin %50’si ve tüm polimerlerin yaklaşık %17’si buradan geçiyor. Bu durum birkaç hafta daha devam ederse, benzin ve motorin maliyetinin ötesinde oldukça derin bir etki yaratacak.”
Risk sigorta firması Marsh’ın denizcilik ve kargo küresel başkanı Marcus Baker’a göre, iki haftalık ateşkesin sürdürülüp sürdürülmeyeceği de bir soru işareti. “İranlılar, ABD’nin söylediklerine rağmen ateşkese uymaya devam etmeye karar verecekler mi?” dedi. “Açıkça, bu olursa piyasaya çok daha fazla güven geri gelecek ve bence bu ateşkesin dayanıklılığı bundan sonra ne olacağı için gerçekten kritik.”
Avrupa’daki borsalar önceki düşüşlerini azalttı ancak öğle saatlerinde hala düşüşle işlem görüyordu. İngiltere’nin FTSE 100 endeksi %0.35 düşerken, Fransa’nın Cac endeksi %0.8 ve Almanya’nın Dax endeksi %1 geriledi.
Asya’daki büyük borsa endeksleri düşüşle kapandı. Japonya’da Nikkei 225 %0.7, Güney Kore’nin Kospi endeksi %0.9 düştü. Asya ülkeleri, Orta Doğu petrolüne büyük ölçüde bağımlı oldukları için İran savaşının sonuçlarından özellikle ağır etkilendi.
ABD borsaları Pazartesi günü düşüşle açıldı, ancak erken kayıplarını telafi ederek gün içinde hafifçe yükseldi. Dow Jones Sanayi Ortalaması Pazartesi öğleden sonra %0.2 yükselirken, Nasdaq %0.8 ve S&P 500 %0.6 arttı.
Hürmüz Boğazı, İran, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Umman arasında yer alan dar bir su yoludur. En dar noktasında yaklaşık 21 mil (33 km) olan bu su yolu, Körfez’i Umman Körfezi’ne bağlayarak onu hayati bir küresel nakliye rotası haline getirmektedir. Dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20’si genellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Bu petrol sadece İran’dan değil, aynı zamanda Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinden de gelmektedir. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tahminlerine göre, 2025 yılında bu su yolundan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçti; bu da yılda yaklaşık 600 milyar dolarlık (447 milyar sterlin) enerji ticareti anlamına gelmektedir.
#PetrolFiyatları #HürmüzBoğazı #ABDİranGerilimi #EnerjiKrizi #KüreselEkonomi #Blokaj #Jeopolitik #BrentPetrol #TicaretYolları #Ortadoğu
Leave a Reply