Petrol fiyatları, ABD Başkanı Donald Trump’ın Washington ile Tahran arasındaki barış görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından İran limanlarının ablukaya alınması emrini vermesiyle Pazartesi günü varil başına 100 doların üzerine çıkarak %7’den fazla arttı.
Küresel petrol fiyatları için bir ölçüt olan Brent ham petrolü, varil başına 102,02 dolara yükseldi, ancak Pazartesi öğleden sonra ABD’deki işlemlerde 98 dolara geriledi.
Petrol varil fiyatı, geçen Çarşamba günü ABD ve İran’ın küresel petrol ve gaz tedarikleri için önemli bir nakliye yolu olan Hürmüz Boğazı’nın açılmasını içeren iki haftalık şartlı ateşkes anlaşması yapmasının ardından 100 doların oldukça altına düşmüştü. Ancak müzakerelerin başarısızlığı, küresel enerji krizinin derinleşeceği endişelerini artırdı.
Dünya enerji sevkiyatlarının beşte birinin geçtiği boğaz, İran’ın ABD-İsrail saldırılarına misilleme olarak su yolunu kullanmaya çalışan gemilere saldırma tehdidinde bulunmasıyla çatışmanın bir odak noktası haline geldi. ABD-İsrail’in İran ile savaşı 28 Şubat’ta başladığından beri sevkiyatlar büyük ölçüde durma noktasına geldi ve bu durum dünya genelinde enerji fiyatlarının yükselmesine, özellikle benzin ve dizelin daha pahalı hale gelmesine neden oldu.
Ancak İran petrol ihracatına devam etti. Denizcilik istihbarat firması Windward, 1 Mart’tan bu yana İran’ın ana ham petrol ihracat noktası olan Harg Adası’ndan 58 milyon varilden fazla petrolün sevk edildiğini ve bunların %90’ından fazlasının Çin’e yönlendirildiğini belirtti.
Pazar günü Trump, “derhal yürürlüğe girecek şekilde” ABD Donanması’nın “Hürmüz Boğazı’na girmeye veya çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecine başlayacağını” duyurdu. ABD Merkez Komutanlığı daha sonra Pazartesi günü TSİ 18:00’den (EST 10:00) itibaren boğazdaki İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giren ve çıkan tüm gemileri engelleyeceğini söyledi. Ablukanın, Hürmüz Boğazı’nı İran dışındaki limanlara gidiş-dönüş için kullanan gemiler için geçerli olmayacağını ekledi.
Pazartesi günü, İran Silahlı Kuvvetleri Birleşik Komutanlığı, ABD’nin uluslararası sulardaki gemilere yönelik kısıtlamalarının “yasa dışı olduğunu ve korsanlık teşkil ettiğini” belirtti. Ayrıca İran’ın, ABD tehditlerinin ardından “Hürmüz Boğazı’nı kontrol etmek için kalıcı bir mekanizma uygulayacağını” ekledi. Çin ise itidal çağrısında bulundu. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, “Hürmüz Boğazı, mallar ve enerji için önemli bir uluslararası ticaret yoludur ve güvenliğinin, istikrarının ve engelsiz akışının korunması uluslararası toplumun ortak çıkarınadır” dedi.
Capital Economics grup baş ekonomisti Neil Shearing, Trump’ın ablukasının “Pekin’i ateşkesin arabuluculuğunda ve Boğaz üzerinden tam ticaret akışlarının yeniden açılmasında daha aktif bir rol oynamaya zorlamak için tasarlanmış olabileceğini” söyledi.
Singapur Nanyang Teknoloji Üniversitesi’nden ekonomist Chua Yeow Hwee, “Petrol fiyatları muhtemelen yüksek kalmaya devam edecek çünkü beklentiler artık ablukanın tam olarak uygulanıp uygulanmayacağına, nakliye aksaklıklarının yayılıp yayılmayacağına ve diplomasinin yeniden başlayıp başlamayacağına bağlı” dedi.
Finansal hizmetler firması MST Marquee’den analist Saul Kavonic, BBC’ye verdiği demeçte, tedarik kesintisinin boyutuna rağmen “petrol fiyatlarının normalde olacağı kadar yüksek olmadığını” çünkü tüccarların hala sevkiyatların yakında devam etmesini umduğunu söyledi. Kavonic, “Ancak bu olmazsa, petrol fiyatları daha da yükselecek” diye ekledi.
Orta Doğu İnsani Yardım Özel Temsilcisi eski David Satterfield, Hürmüz Boğazı’ndan sadece petrol ve gazın değil, başka ürünlerin de taşındığına dikkat çekti. BBC’nin Today programına verdiği demeçte, “Dünya alüminyumunun yaklaşık %30’u, dünya helyumunun %30’u, dünya genelindeki gübre hammaddelerinin %50’ye kadarı ve tüm polimerlerin yaklaşık %17’si buradan geçiyor” dedi. “Bu durum birkaç hafta daha devam ederse, benzin ve dizel maliyetinin ötesinde oldukça derin bir etki yaratacak.”
Risk sigorta firması Marsh’ın denizcilik ve kargo küresel başkanı Marcus Baker’a göre, iki haftalık ateşkesin sürdürülüp sürdürülmeyeceği de bir soru işareti. “İranlılar, ABD’nin söylediklerine rağmen ateşkesi onurlandırmaya devam etmeye karar verecekler mi?” diye sordu. “Açıkçası, bu olursa piyasaya çok daha fazla güven geri gelecek ve bu ateşkesin dayanıklılığı, bundan sonra ne olacağı açısından gerçekten kritik.”
Avrupa’daki borsalar önceki düşüşlerini azalttı ancak öğle saatlerinde hala düşüşte işlem görüyordu. İngiltere’nin FTSE 100 endeksi %0,35 düşerken, Fransa’nın Cac endeksi %0,8 ve Almanya’nın Dax endeksi %1 geriledi. Asya’daki büyük borsa endeksleri düşüşle kapandı. Japonya’da Nikkei 225 %0,7, Güney Kore’nin Kospi ise %0,9 düştü. Asya ülkeleri, Orta Doğu’dan gelen petrole büyük ölçüde bağımlı oldukları için İran savaşının sonuçlarından özellikle etkilendi. ABD borsaları Pazartesi günü düşüşle açıldı ancak erken kayıplarını telafi ederek günü hafif yükselişle kapattı. Dow Jones Sanayi Ortalaması Pazartesi öğleden sonra %0,2 yükselirken, Nasdaq %0,8 ve S&P 500 %0,6 arttı.
Hürmüz Boğazı, İran, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ve Umman arasında yer alan dar bir su yoludur. En dar noktasında yaklaşık 21 mil (33 km) genişliğindeki bu su yolu, Körfez’i Umman Körfezi’ne bağlayarak onu hayati bir küresel nakliye rotası haline getirmektedir. Dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık %20’si genellikle Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Bu petrol sadece İran’dan değil, aynı zamanda Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi Körfez ülkelerinden de gelmektedir. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) tahminlerine göre, 2025 yılında su yolundan günde yaklaşık 20 milyon varil petrol geçti; bu da yılda yaklaşık 600 milyar dolar değerinde enerji ticareti anlamına geliyor.
#PetrolFiyatları #HürmüzBoğazı #ABDİranGerilimi #EnerjiKrizi #KüreselPiyasalar #Abluka #BrentPetrol #Jeopolitik #TicaretYolları #Ortadoğu
Leave a Reply