İran Savaşı: ABD-İran Çatışmasının 45. Gününde Neler Yaşanıyor?

ABD ordusu, Başkan Donald Trump’ın küresel ham petrol arzının beşte birinin normalde geçtiği Hürmüz Boğazı’nın denizden abluka altına alınacağını duyurmasının ardından, Pazartesi günü GMT ile 14:00’te tüm İran limanlarına abluka uygulamaya başlayacağını bildirdi.
Bu açıklama, uzun vadeli bir barış planı için yapılan görüşmelerin Cumartesi günü anlaşmasız sona ermesinin ardından geldi. ABD-İran görüşmeleri, ABD’nin İran ile ateşkesi kabul etmesinden günler sonra Pakistan’ın başkenti İslamabad’da gerçekleşmişti.
Trump’ın tehdidi, savaşta yaşanan son gerilimi temsil ediyor; petrol fiyatlarını varil başına 100 doların üzerine çıkarırken, küresel arzda uzun süreli bir kesinti korkusuyla Asya piyasalarını da sarstı.
ABD ve İran başka bir karşı karşıya gelmeye doğru ilerlerken, İsrail’in Lübnan’a yönelik saldırıları devam ediyor.
Çatışmanın 45. günündeki son gelişmeler şöyle:
İran’da
Trump’ın Pazar günü Hürmüz Boğazı’nı abluka altına alma kararının ardından, İran Devrim Muhafızları, boğaza yaklaşan askeri gemilerin ateşkes ihlali sayılacağını ve sert ve kararlı bir şekilde karşılık verileceğini belirterek tehlikeli bir gerilim riskini vurguladı.
Muhafızlar, İran güvenlik güçlerinin Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrole sahip olduğunu ve herhangi bir “yanlış hareket” durumunda düşmanların “ölümcül bir girdapta” tuzağa düşeceğini uyardı.
İran donanma komutanı Şahram İrani, Trump’ın tehdidini “saçma ve komik” olarak nitelendirdi. Devlet televizyonu da ordunun “bölgedeki saldırgan Amerikan ordusunun tüm hareketlerini izlediğini ve denetlediğini” bildirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, “İslamabad Mutabakat Zaptı’na” sadece birkaç santim uzaklıkta iken İran’ın “maksimalizm, değişen hedefler ve abluka” ile karşılaştığını söyledi. Şunları ekledi: “Hiç ders alınmadı. İyi niyet iyi niyet doğurur. Düşmanlık düşmanlık doğurur.”
Hafta sonu görüşmelerine başkanlık eden İran parlamento sözcüsü Muhammed Bakır Galibaf, Trump’ın boğazı abluka altına alma yönündeki önceki tehditlerinin ardından ülkesinin boyun eğmeyeceğini söyledi. İran haber ajanslarına göre, “Eğer savaşırlar ise biz de savaşırız, eğer mantıkla gelirlerse biz de mantıkla karşılık veririz” dedi.
Galibaf, sosyal medyada Washington bölgesindeki benzin fiyatlarının bir haritasını “Mevcut pompa rakamlarının tadını çıkarın. Sözde ‘abluka’ ile. Yakında 4-5 dolarlık benzini özleyeceksiniz” yorumuyla paylaştı.
İran’ın Düzenin Yararını Teşhis Konseyi üyesi Muhsin Rızai, ABD planının “başarısızlığa mahkum” olduğu konusunda uyardı ve Tahran’ın buna karşı koymak için “kullanılmamış bir kozu” olduğunu söyledi.
ABD’de
ABD ordusu, Pazartesi günü GMT ile 14:00’te tüm İran Körfez limanlarını abluka altına alacağını ve böylece Körfez ülkelerinden gelen petrol ve gazın neredeyse tamamının normalde geçtiği stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin kontrolünü fiilen ele geçireceğini bildirdi.
ABD ordusunun Merkez Komutanlığı, donanmanın herhangi bir ülkeye ait tüm gemilerin, İran’a gidiyor veya İran’dan geliyor olmaları halinde Hürmüz Boğazı’ndan geçişini durduracağını belirtti. ABD ordusu, boğazdan İran dışındaki limanlara giden veya gelen gemilerin engellenmeyeceğini söyledi.
Pazar günü Trump, ABD ve İran arasındaki barış görüşmelerinin anlaşmasız sona ermesinin ardından ABD donanmasının boğazı “derhal” abluka altına almaya başlayacağını söyledi.
ABD başkanı sosyal medyada, ABD güçlerinin uluslararası sularda İran’a geçiş ücreti ödemiş her gemiyi de durduracağını paylaştı. “Yasa dışı bir geçiş ücreti ödeyen hiç kimse açık denizlerde güvenli geçişe sahip olmayacak.”
Trump, Papa Leo XIV’ü İran’a karşı savaşa son verilmesi çağrısında bulunmasının ardından “suç konusunda zayıf” ve “dış politika için berbat” olarak eleştirdi.
ABD başkanı, Pakistan’da hafta sonu yapılan görüşmelerin bir anlaşma sağlayamamasının ardından İran’ın ABD ile müzakerelere geri dönüp dönmemesini umursamadığını söyledi.
Lübnan’da
Lübnan resmi medyası, güneyde geniş çaplı İsrail saldırıları olduğunu bildirdi. Sağlık bakanlığı en az beş kişinin öldüğünü ve toplamda 2.055 kişinin hayatını kaybettiğini belirtti.
İsrail Kanal 12, Metula ve çevresinde bir insansız hava aracının alarmları tetiklediğini bildiriyor. Yayıncı kuruluş, insansız hava aracının engellendiğini ve sakinlerin sığınaklarından çıkmasının artık güvenli olduğunu söyledi.
Hizbullah, Lübnanlı silahlı grubun İsrail ordusunun ateşkes anlaşmasını ihlal etmesi ve “güneydeki köylere yönelik tekrarlanan saldırıları” olarak nitelendirdiği duruma yanıt olarak kuzey İsrail’e “roket yağmuru” başlattığını söyledi.
Hizbullah, Pazartesi yerel saatle 01:20’de (Pazar, GMT 23:20) İsrail’in Kiryat Şmona kasabasını ve 02:45’te (GMT 00:46) Doviv yerleşimini roket yağmuruyla hedef aldığını belirtti.
İsrail güçleri güney Lübnan’a daha fazla baskın düzenledi. El Cezire Arapça’daki meslektaşlarımız, Şukin kasabası yakınlarında iki İsrail hava saldırısı olduğunu söylüyor. İsrail hava saldırıları ayrıca Nabatiye şehrinde ve Mayfadun kasabasında da bildiriliyor.
Lübnan Başbakanı Nevaf Salam şunları söyledi: “Bu savaşı durdurmak, İsrail’in tüm topraklarımızdan çekilmesini sağlamak, tüm mahkumların geri dönmesini, yıkılan köy ve kasabalarımızı yeniden inşa etmek ve yerinden edilmiş kişilerin güvenli bir şekilde geri dönmesini sağlamak için çalışmaya devam edeceğiz.”
Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü (UNIFIL), İsrail ve Hizbullah’ın geçen aydan beri savaş halinde olduğu güneyde bir İsrail tankının barış gücü araçlarına iki kez çarptığını bildirdi.
İsrail’de
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, güney Lübnan’ı işgal eden birlikleri ziyaret etti. İsrail güçlerinin Hizbullah’ın işgal tehdidini ortadan kaldırdığını söyledi. Netanyahu, ofisi tarafından yayınlanan bir videoda, “Savaş, Lübnan’daki güvenlik bölgesi içinde de dahil olmak üzere devam ediyor” dedi.
İsrail, mevcut Orta Doğu ateşkesinin Hizbullah’ı hedef alan Lübnan’daki askeri operasyonları için geçerli olmadığını savunuyor.
Hürmüz Boğazı ve küresel enerji krizi
Barış görüşmelerinin bir anlaşma sağlayamaması ve Trump’ın İran limanlarına deniz ablukası emri vermesinin ardından Asya borsaları düşüşle açıldı ve petrol fiyatları varil başına 100 doları aştı.
Japonya’nın Nikkei 225 endeksi yüzde 0,84 düşerken, Topix yüzde 0,42 geriledi. Güney Kore’nin Kospi endeksi ise yüzde 1,83 daha düşüktü.
Denizcilik istihbarat firması Lloyd’s List, Hürmüz Boğazı’ndan azalan seviyelerde seyreden gemi trafiğinin, ABD başkanının abluka planlarını duyurmasının ardından “derhal durduğunu” ve bazı gemilerin geri döndüğünü belirtti.
#İranSavaşı #ABDİranGerilimi #HürmüzBoğazı #PetrolFiyatları #Ortadoğu #KüreselEnerji #Lübnan #İsrail #Diplomasi #AskeriGerilim