Ateşkes İranlılara bir nebze rahatlama getirse de ekonomik görünüm kasvetli olmaya devam ediyor

Tahran, İran – Bu hafta İran’da daha fazla insan işine geri dönüyor. Çatışmalardaki duraklama, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in bombardımanından geçici bir soluklanma sağlasa da, çoğu kişi için ekonomik görünüm kasvetli kalmaya devam ediyor.
Başkentin ticari merkezi olan Tahran Büyük Çarşısı’nın dar koridorları, atölyeleri ve depolarından oluşan ağda, çarşamba gecesi ilan edilen ateşkes öncesine kıyasla, çalışma haftasının ilk günü olan cumartesi günü daha fazla dükkan daha uzun saatler açık kaldı.
Ancak tüccarlar, satışların savaş öncesi döneme göre yavaş seyretmeye devam ettiğini belirtti.
Çarşının metal eşya, alet ve hafif sanayi ürünleri satan bölümünde çalışan bir satıcı, “Neredeyse tam bir durgunluk var” dedi.
Al Jazeera’ye konuşan satıcı, “Toptancılardan bazı ürünler için bugün yeni fiyat listeleri aldık, her şey ocak sonundaki listelere göre yaklaşık yüzde 20-30 daha pahalı” dedi ve savaş nedeniyle gelecekte yeni malların ne zaman, ne kadar ve hangi fiyatlarla ithal edileceğinin belirsiz olduğunu ekledi.
Ocak ayı fiyatlarının, daha önceki aylara göre de benzer bir artışı işaret ettiğini belirten satıcı, bu durumun ülke genelinde binlerce kişinin öldürüldüğü haftalar süren protestoların ardından kötüleşen yüksek enflasyondan etkilendiğini ve devletin ülke çapında 20 gün süren neredeyse tam bir internet kesintisi uyguladığını ifade etti.
İslam Cumhuriyeti, 28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana bir kez daha neredeyse tam bir internet kesintisi uyguladı. Bu durum, şehirlerine düşen bombalardan ve kötüleşen ekonomiden kurtulmaya çalışan aileler için sayısız gelir kaynağının yok olmasına neden oldu.
Geçen hafta Başkan Donald Trump’ın kullandığı kıyametvari söylemlerin ortasında yaşanan korkulara atıfta bulunan Tahranlı genç bir kadın, “Yetkililerin hiçbirinin internetin de ABD tarafından tehdit edilen elektrik santralleri gibi kritik sivil altyapı olduğunu düşünmemesini anlamıyorum” dedi.
Google Meet kullanarak öğrencilere ders veren çevrimiçi bir İngilizce öğretmeni olan kadın, şimdi küresel internetin yokluğunda hizmetlerin tamamen çökmesini engelleyen ilkel bir intranet üzerinde çalışan yerel, devlet destekli platformları kullanmak zorunda kalıyor.
Yerel mesajlaşma hizmetlerinin ve diğer platformların güvenlik ve veri şifreleme açısından güvenli olmadığını, çoğunun sadece İran IP adresi üzerinden bağlanan kişilere erişim sağladığını ve bunun daha iyi bir yaşam arayışıyla İran’dan ayrılan yurt dışındaki öğrencilerini dışladığını belirtti.
Büyük Çarşı’daki satıcı da çevrimiçi satışlarının neredeyse sıfıra düştüğünü, çünkü müşterilerin sitelerini önceden bilmeleri veya kullanıcıları aradıkları sonuçlara yönlendirmekte nadiren başarılı olan yerel internet tarayıcıları dışında bulma imkanı olmadığını söyledi.
Savaş ve ocak ayındaki protestolardan çok önce yürürlükte olan ve durumu kötüleştiren sert internet kısıtlamalarını kaldırma sözü veren Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan hükümeti, “güvenlik gerekçeleriyle” kısıtlamaların devam edeceğini bildirdi.
Bilişim ve İletişim Teknolojileri Bakanı Settar Haşemi geçen hafta yaptığı açıklamada, bakanlığının bir avuç dijital işletmeye kredi ve daha iyi internet bağlantıları içerebilecek “hedef odaklı ve entegre destek” sağlayacağını söyledi. Ancak müşterileri çevrimdışı kalırken, bu işletmelerin veya hiçbir hükümet desteği almayacak milyonlarca kişinin nasıl faaliyet göstereceği belirsizliğini koruyor.
Bir dizi telekomünikasyon şirketi de “İnternet Pro” planlarını açıkladı. Devlet, farklı insanlar ve meslekler için değişen derecelerde bağlantı sağlayan kademeli bir internet sistemi oluşturma yönündeki yıllardır süren vizyonunu hayata geçirmeyi hedefliyor.
Her Yerde İşten Çıkarmalar
Sivil altyapıya yönelik saldırıların derinleşen etkisi önümüzdeki haftalar ve aylarda daha belirgin hale geleceğinden, zor durumdaki İran ekonomisi için durum daha da kötüleşebilir.
ABD ve İsrail, İran’ın önde gelen çelik fabrikalarını, petrokimya üreticilerini, alüminyum üreticilerini, havaalanlarını ve sivil uçaklarını, limanlarını ve gümrük idarelerini, köprülerini ve demiryolu ağlarını, petrol ve gaz tesislerini bombalayarak hizmet dışı bıraktı.
Savaş bugün sona erse bile İran’ın yeniden inşa etmesi yıllar alacak. Üstelik ülke, savaştan önce bile büyük bir bütçe sıkıntısıyla karşı karşıyaydı ve yabancı yatırımları artırmak amacıyla ABD ve Birleşmiş Milletler tarafından nükleer programı nedeniyle uygulanan sert yaptırımların kaldırılmasına dair hala bir umut yok.
İran, ABD ve İsrail yetkilileri, İslamabad’da Pakistan arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde çelişkili talepler sunmaya ve zafer ilan etmeye devam ediyor.
Bölgede şu anda 50.000’den fazla ABD askeri, uçak gemileri ve bir dizi başka askeri varlık bulunuyor. Washington, bunların bir kısmının İran topraklarında kara saldırıları başlatmak, petrol ve gaz tesislerini daha da yok etmek ve Hürmüz Boğazı’nı zorla yeniden açmaya çalışmak için kullanılabileceği tehdidinde bulunuyor.
Bu arada, İran ekonomisinin tüm sektörleri, yerel kötü yönetim ve yolsuzluk, yaptırımlar, bir yıldan kısa sürede yaşanan iki büyük savaş ve iki aydan uzun süredir devam eden ülke çapında neredeyse tam internet kesintisinin ölümcül bir karışımından etkilendi.
Teknoloji firmaları sadece birkaç aylık sözleşmeler imzalarken, büyük otomobil üreticileri binlerce işçiyi işten çıkardı ve çok sayıda gazeteci devlet ve özel sektör medya kuruluşları tarafından işten çıkarıldı.
Tahran’dan bir video oyunu eleştirmeni ve çevrimiçi içerik üreticisi Al Jazeera’ye, kendisinin ve diğer birçok kişinin kıt birikimlerini çoktan tükettiğini söyledi. Bazı profesyonel ekipmanlarını ve diğer eşyalarını satmaya çalıştığını, ancak bazılarını piyasa fiyatının altında bile alıcı bulamadığını belirtti.
“Savaş olsun ya da olmasın, uzun zamandır ölmüş gibi hissediyoruz. Sadece sesimiz kısılmakla kalmıyor, temel ihtiyaçlarımızı karşılamak için de mücadele etmek zorundayız” dedi.
#İranEkonomisi #İranAteşkes #İranSavaş #İnternetKesintisi #İranYaptırımlar #TahranBüyükÇarşı #ABDİranGerilimi #İsrailİran #Ortadoğu #SivilAltyapı