Petrol fiyatları, ABD’nin İran’a yönelik ablukayı “uzatmaya” hazırlandığına dair haberlerin ardından önemli bir yükseliş kaydetti. Çarşamba akşamı Brent petrolün varil fiyatı kısa süreliğine 119 dolara (88 sterlin) ulaşarak bu ayın en yüksek seviyesine çıktı ve bir günde yaklaşık %7’lik bir artış gösterdi.
Petrol Piyasasında Gerilim Artıyor
Enerji yöneticileri, aralarında Chevron CEO’su Mike Wirth’in de bulunduğu isimler, Salı günü Beyaz Saray’da Başkan Donald Trump ile bir araya gelerek çatışmanın Amerikalı tüketiciler üzerindeki olumsuz etkilerini nasıl sınırlayacaklarını görüştü. Petrol tüccarları, bu toplantıyı Hürmüz Boğazı’nın fiili kapanışının uzun bir süre devam edeceğinin bir işareti olarak yorumladı. Bu toplantı, Wall Street Journal’ın ABD Başkanı Donald Trump’ın yardımcılarına, ülkenin ekonomisini sıkıştırmak amacıyla İran limanlarına yönelik mevcut ablukayı uzatmaya hazırlanmaları talimatını verdiğine dair ayrı haberlerin ardından geldi.
Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi
İran, ABD ablukasına yanıt olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçen trafiği aksatmaya devam edeceğini belirtti. Savaşın başlamasından bu yana petrol fiyatları keskin dalgalanmalar yaşadı, zira kilit konumdaki Hürmüz Boğazı çatışma nedeniyle haftalardır fiilen kapalı durumda. İran, 28 Şubat’ta başlayan ABD ve İsrail saldırılarına yanıt olarak, dünya petrol ve sıvı doğal gaz arzının yaklaşık beşte birini taşıyan boğazdan geçişi ciddi şekilde kısıtladı. Bu ayın başlarında Tahran, boğaza yaklaşan herhangi bir geminin hedef alınacağı uyarısında bulunmuştu. ABD ise güçlerinin İran limanlarına giden veya gelen gemileri durduracağını veya geri çevireceğini duyurdu. BBC Verify analizi, İran limanlarından takip edilen en az dört geminin ABD ablukasını aştığını gösteriyor.
Küresel Ekonomik Etkiler ve İran Ekonomisi
Son haftalardaki dalgalanmalara rağmen, petrol fiyatı çatışma öncesi varil fiyatından çok daha yüksek seyrediyor. İsrail ile Lübnan arasında ateşkes ilan edildikten sonra 17 Nisan’da Brent petrolün varil fiyatı 90 dolara düşmüştü. ABD, 8 Nisan’da İran’a yönelik saldırılarına ara vereceğini açıklamıştı. Ancak, ABD ablukasını sürdürdükçe petrol gösterge fiyatı son 12 gündür istikrarlı bir şekilde yükseliyor.
Quilter yatırım stratejisti Lindsay James, savaşın İngiltere’deki etkisinin şu ana kadar büyük ölçüde daha yüksek benzin ve dizel fiyatlarıyla sınırlı kaldığını, ancak “tedarikin yeniden başlamadığı her geçen günün fiziksel kıtlık riskini ve çeşitli mallarda daha dik fiyat artışlarını artırdığını” belirtti. Ham petrol, yakıt (benzin, gazyağı ve dizel gibi rafine ürünler dahil) ve plastik, giyim gibi birçok ev eşyasının temeli olarak kullanıldığı için küresel ekonomide hayati bir kaynaktır. Brent petrol, çoğu Kuzey Denizi’nde üretilen bir petrol karışımına dayanır ve küresel ham petrol fiyatları için en yaygın kullanılan uluslararası göstergelerden biridir. Petrol alım satım sözleşmeleri genellikle Brent petrol fiyatını referans noktası olarak kullandığından, fiyatı küresel enerji fiyatlarını önemli ölçüde etkiler. ABD günde yaklaşık 19 milyon varil petrol tüketmektedir (dünya petrolünün %18,7’si).
İran ekonomisi, hızla yükselen fiyatlar, düşen döviz değeri ve petrol ihracatının durma noktasına gelmesi beklentileriyle derinleşen bir krizle karşı karşıya. İran İstatistik Merkezi’ne göre, yıllık enflasyon oranı %53,7’ye yükseldi. Ülkenin para birimi riyal, rekor düşük seviyeye geriledi. İran hükümeti geçen hafta, savaş sonucunda doğrudan veya dolaylı olarak yaklaşık iki milyon İranlının işini kaybettiğini belirtmişti.
Çarşamba günü Trump, çatışmayı sona erdirme çabalarındaki günlerce süren çıkmazın ardından İran’ı ‘yakında akıllanmaya’ ve bir anlaşma imzalamaya çağırdı. Truth Social’daki bir gönderisinde Trump, ülkenin ‘işleri yoluna koyamadığını’ söyledi. Wall Street Journal, ABD’li yetkililerin başkanın Tahran’ı zorlamak amacıyla İran limanlarına yönelik ablukanın uzatılmasına hazırlanmaları talimatını verdiğini belirttiğini aktardı. Rapora göre yetkililer, Trump’ın diğer seçeneklerinin – bombalamaya devam etmek veya çatışmadan çekilmek – daha fazla risk taşıdığı için İran ekonomisini ve petrol ihracatını ablukayla sıkıştırmaya devam etmeyi tercih ettiğini söyledi. İranlı yetkililer Salı günü, alternatif ticaret yolları kullandıkları için ablukaya dayanabileceklerini belirtmişlerdi.
Piyasa Tepkileri ve Gelecek Beklentileri
Dünya Bankası Salı günü, İran savaşının neden olduğu en ciddi aksaklıkların Mayıs ayında sona ermesi halinde, enerji fiyatlarının 2026’da %24 artarak Rusya’nın dört yıl önceki tam ölçekli Ukrayna işgalinden bu yana en yüksek seviyesine çıkacağını tahmin etti. Avrupa borsaları Çarşamba günü, yatırımcıların bir dizi şirket kazancını değerlendirmesi ve ABD Merkez Bankası’nın son faiz oranı kararını beklemesiyle düştü. FTSE 100 kapanışta %1,2 düşerken, pan-Avrupa Stoxx endeksi %0,7 düşüşle kapandı. Fransa’nın Cac endeksi kapanışta %0,39, Almanya’nın Dax endeksi ise %0,27 düştü. ABD’de Nasdaq, erken işlem saatlerinde marjinal kazançlar elde etti. S&P açılışta %0,15 düşüş yaşadı. Asya borsaları Çarşamba günü çoğunlukla yükseldi ve savaşın ilk şokundan özellikle sert etkilenmelerinin ardından toparlanmalarını sürdürdüler. XTB araştırma direktörü Kathleen Brooks, “Finans piyasaları şimdi uzun süreli bir ablukanın olasılığını fiyatlamak zorunda kalacak” dedi.
#PetrolFiyatları #İranAblukası #HürmüzBoğazı #EnerjiPiyasası #KüreselEkonomi #BrentPetrol #ABDİranGerilimi #EkonomikKriz #PetrolTicaret #JeopolitikRisk
Leave a Reply