Çin lideri Şi Cinping’in bu hafta Amerikalı mevkidaşını Pekin’de ağırlamasıyla, Donald Trump 2017’deki son ziyaretini hatırlayacak. O dönemde, Yasak Şehir içinde akşam yemeği de dahil olmak üzere, daha önce hiçbir ABD başkanına nasip olmayan bir onurla büyük bir ilgi görmüştü.
Bu haftaki karşılama da en az o kadar görkemli olacak; Çin’in üst düzey liderliğinin yaşadığı ve çalıştığı özel bir yerleşke olan Zhongnanhai’ye bir ziyaret de dahil. Gündem de ticaret, teknoloji ve Tayvan’ın yanı sıra Ortadoğu’daki gelişmelerin de ele alınacağı konularla yine zorlu geçecek.
Çin’in Dönüşümü: Güçlü ve İddialı Bir Aktör
Ancak Trump’ın daha güçlü ve çok daha iddialı bir Çin’e dönüşüyle birçok şey değişti. Eşi benzeri görülmemiş üçüncü dönemine giren hırslı Şi, yenilenebilir enerji, robotik ve yapay zeka alanındaki ağır yatırımlarla “yeni üretici güçler” planlarını ilerletiyor.
Amerikan başkanı ve yönetimi, Pekin’in son on yılda ulaşmaya çalıştığı geleceğe bir göz atmak isterse, zamanlarının çoğunu geçirecekleri başkentin heybetli kalbinin ötesine bakmaları gerekiyor. Uzak, engebeli kuzeyde, güneş ve rüzgar enerjisi artık geniş manzaralara hakim. Çalışkan güneyde ise otomasyon, fabrikaları ve tedarik zincirlerini yeniden şekillendiriyor ve Çongçing gibi mega şehirler, fenomenlerin paylaşımlarına konu oluyor.
Devlet fonlarından milyarlarca dolar, güneybatının derinliklerindeki köklü bir üretim merkezi olan Çongçing’i, yeni teknolojiye, yeni ticarete ve yeni bir sıfata – trend – kucak açan, değişen Çin’in güçlü bir sembolüne dönüştürdü. Bu sayede Çin, dünyaya daha dostane bir yüzünü göstermeye çalışıyor.
Uluslararası Kriz Grubu’nda ABD-Çin ilişkileri kıdemli araştırma ve savunuculuk danışmanı Ali Wyne, 2017’de Çin’in ABD ile eşit düzeyde olduğunu kanıtlamaya çalıştığını belirtiyor. Wyne, “Çin heyetinin, Başkan Şi’nin Başkan Trump’ın jeopolitik eşiti olduğu izlenimini vermek için muazzam bir diplomatik çaba harcadığını düşünüyorum. Bu sefer, Çin tarafının bu iddiaya ihtiyaç duymaması dikkat çekici” diyor. Washington’ın artık Çin’i bir “yakın rakip” olarak kabul ettiğini söyleyen Wyne, Pekin’i “Amerika Birleşik Devletleri’nin tarihinde karşılaştığı tartışmasız en güçlü rakip” olarak tanımlıyor.
‘Önce Amerika’ Politikası ve Çin’in Uzun Vadeli Stratejisi
Trump ise Çin’in şimdiye kadar karşılaştığı en değişken yabancı lider olabilir. Hatta burada bir lakabı bile var: “Ulus kurucu Trump” anlamına gelen Chuan Jianguo. Çevrimiçi ortamda birçok Çinli, onun bölücü politikalarının ve ticaret savaşlarının, Amerika’nın küresel konumunu zayıflatarak Çin’in yükselişine yardımcı olduğuna inanıyor.
Çongçing’de tatilde olan orta yaşlı bir adam, “Sonuçları hiç umursamıyor” diyor. “Aynı dünyayı paylaştığımızı bilmeli. Burası küresel bir köy. Her zaman ‘Önce Amerika’ dememeli.” Çongçing’in neon ışıklı, katmanlı silüetinin manzarasını izleyen kalabalıklar arasında adını paylaşmak istemediğini belirtiyor. “Çin, onlarca yıldır ileriye dönük stratejiler yapıyor” diye ekliyor, dünyanın “siberpunk başkenti” gün batımında arkasında aydınlanırken.
Çongçing, dağların üzerine inşa edildi, çünkü inşaatçıların yukarıdan başka gidecek yeri yoktu. Yollar dik yamaçlarda tırmanıyor ve kıvrılıyor, metro ise altından ve ardından bina katmanlarının arasından geçiyor. Her şey, seyahat gazetecilerinin Çin’in “8D şehri” olarak adlandırdığı bir yapıyı oluşturmak için üst üste biniyor.
Bu şehir, Pekin’in Amerikan gücüne birçok yönden rakip olma çabasına bir pencere açıyor. Çin, yumuşak gücünü keskinleştiriyor ve yurt dışından gelen turistlere vizesiz giriş imkanı sunuyor. Geçen yıl yaklaşık iki milyon turist, Pekin ve Şanghay’ın yanı sıra Çongçing’i de mutlaka görülmesi gerekenler listesine ekledi.
Ancak Çongçing’in muhteşem büyümesinin bir bedeli var. İnşaatı, modern tarihin en büyük sürekli kentsel inşaat çabalarından birini içeriyordu. Ve 30 milyondan fazla nüfusa sahip yerel yönetim, şimdi ağır bir borç yükü altında. Durgun bir ekonomi ve zor durumdaki emlak sektörü de yardımcı olmuyor. Şehrin fütüristik silüetinin ötesinde, işçilerin paketleri ayırdığı veya günde birkaç dolar kazanma umuduyla meyve ve sebze sattığı eski mahalleler var. Trump’ın tarifeleri ve Ortadoğu’daki gerilimler, ev fiyatları düşerken, işsizlik artarken ve düşük tüketim devam ederken Çin ekonomisi üzerindeki baskı noktalarını artırıyor.
Siyasi İklim ve Halkın Görüşleri
Tüm bunlara rağmen, Çin Komünist Partisi’nin otoriter kontrolü sağlam kaldı. Birçok Çinli siyaset hakkında konuşmaktan çekiniyor ve Trump’a bir mesajları olsa da isimlerini paylaşmak istemediler. Ortadoğu’daki krizin ardından küresel ekonomideki düşüş nedeniyle yatırımları zarar gören bir tırnak teknisyeni, “Donald Trump’a ortalığı karıştırmayı bırakmasını söylemek istiyorum” diyor.
Yine de bazı gençler ABD’yi özgürlük ve fırsat ışığı olarak görüyor. Bir moda öğrencisi, arkadaşıyla tatildeyken, “ABD’yi düşündüğümde, özgürlüğünü ve oradaki insanların kişiliklerini bulup potansiyellerini keşfedebilmelerini düşünüyorum” diyor. “Yaratıcılık ve bilgelikle dolu bir ülke ve birçok Çinli genç orada eğitim almak istiyor.”
Son yıllarda iki süper güç arasındaki gergin ilişkiler nedeniyle bu, daha belirsiz bir hayal haline geldi. Ancak bu durum, Çinli mühendislerin kendi ülkelerinde inovasyonu körüklemesine de yol açtı.
Teknoloji Yarışı: Robotlardan Elektrikli Araçlara
Çongçing’deki birçok yeni iş merkezinden birindeki iki katlı amiral gemisi laboratuvarında, bir grup anaokulu çocuğu, bir robot balığın tankta yüzmesini izlerken keyifle kıkırdıyor. Diğer insansı robotlar canlanıyor ve kung-fu veya eğlenceli dans hareketlerini sergiliyor. Çocuklar BBC kameralarına gösteri yapmak için hevesli ve öğretmenleri onlara İngilizce pratik yapmaları için hep birlikte “Bu robot dans edebilir!” demelerini sağlıyor.
Çin, fabrikalarında zaten en fazla sayıda endüstriyel robota sahip ve devlet sadece bu yıl robotik alanına yaklaşık 400 milyar dolar yatırım yapmayı planlıyor. Bu yatırımın merkezinde yer alan Çongçing, Batı Çin’in Silikon Vadisi olmayı hedefliyor. Ancak burada ve ülke genelinde, Çin robotik sektörü Amerikan yardımına ihtiyaç duyabilir.
Robotların hızlı çalışan bir beyne ihtiyacı var ve bu yüzden Çin, ABD firması Nvidia’dan daha fazla üst düzey yapay zeka çipi almak istiyor. Bu, bu haftaki toplantıda bir anlaşmazlık noktası olabilir. 2022’de Biden yönetimi, Çin’in yapay zeka ve robotik gelişimini, en son teknoloji yarı iletkenleri reddederek durdurmaya çalıştı. Başkan Trump bu politikayı gevşetti. Geçen yıl, Nvidia’nın bazı gelişmiş çiplerini Çin’e satmaya başlamasına izin verdi, ancak en gelişmiş olanları değil.
Çin ve ABD teknolojik üstünlük için savaşırken, analistler yapay zekanın yükselişiyle ilgili daha büyük bir endişe olduğuna inanıyor. Bazıları, herhangi bir yerdeki bir sığınakta bir dizüstü bilgisayarı olan kötü bir aktörün sağlık hizmetlerini hackleyebileceğinden veya nükleer fırlatma kodlarını bulabileceğinden korkuyor ve bunun, büyük güç rekabeti yerine her iki liderin de daha büyük iyiliği düşünmesi gereken bir an olduğunu savunuyor.
Rekabet kesinlikle gündemi belirleyecek. Çin, ana ticaret ortağı olarak ABD’ye bağımlı olmamak için elinden geleni yapıyor. Çin’in ABD’ye ihracatı son birkaç yılda yaklaşık %20 düştü ve Amerika artık Çin’in Güneydoğu Asya ve Avrupa Birliği’nin arkasında üçüncü en büyük ticaret ortağı.
Trump’ın son ziyaretindeki gösteriş, ABD’nin Çin mallarına büyük tarifeler uygulamasını engellemedi ve Pekin dersini aldı. Trump 2024’te başkanlık yarışında öne geçtiğinde, Çinli yetkililer işe koyuldu. Washington’daki düşünce kuruluşu toplantılarına katıldılar ve bir kez daha haksız Çin ticaret uygulamaları olarak gördüğü şeyleri dizginleyeceği uyarısını duydular.
Geçen yıl tarifeler uygulandığında, geri adım atmayan tek ülke Çin oldu. Kırılgan ticaret ateşkesinin sürdürülebilir olup olmayacağı veya daha somut bir anlaşmaya yol açıp açmayacağı, bu haftanın en büyük sorusu. Ancak geçen yıl kesinlikle Pekin’i cesaretlendirdi.
Çongçing’de elektrikli otomobil satan Sahiyoo firmasında çalışan Lucia Chen, “ABD pazarına bağımlı değiliz” diyor. Çongçing, ülkenin otomobil üretiminde lider konumda ve Çin’in dünyanın en büyük otomobil üreticisi konumunu pekiştiriyor. Şi, buradan Orta Asya üzerinden Avrupa’ya yaklaşık 5 milyar dolara mal olan doğrudan demiryolu bağlantıları çağrısında bulundu ve Chen bu demiryolu bağlantısını müşterilere daha fazla mal satmak için faydalı buluyor.
Fabrika gezisinde, “Çongçing’in elektrikli araç endüstrisinin gelecekteki gelişimi konusunda oldukça iyimserim” diyor. “Ailem ve arkadaşlarım yakıtlı araçlardan elektrikli araçlara geçiş yaptı. Ortadoğu’daki gelişmeler ve petrol fiyatlarındaki artış nedeniyle birçok alıcı ilk kez bir elektrikli araç düşünüyor.”
Geleceğe Bir Bakış
Ortadoğu’daki kriz devam etse de, Trump kısmen savaşı sona erdirmek için Çin’e geliyor. Çin’in diplomatik çabalara destek vermesini umacak – bu da Pekin’in dünya sahnesindeki artık kilit rolünün bir başka işareti. ABD başkanı, Şi ile iyi bir ilişkisi olduğunu övünerek dile getiriyor ve Çin lideriyle müzakere edebileceğini düşünebilir. Bu zirveden somut bir şeyler de isteyecek ve Pekin’e gelip Çinlileri daha fazla Amerikan malı almaya ikna ettiğini söyleyerek ayrılırsa, bunu bir zafer olarak görebilir.
Çin için zafer, sorunsuz, iyi koreografili bir devlet ziyaretinde yatabilir. Bir ticaret anlaşması büyük bir rahatlama olurdu, ancak bu olmasa bile, yaklaşık on yıl sonra gerçekleşen bir ABD başkanlık ziyareti, Şi’nin mesajını pekiştiriyor: Çin iş dünyasına ve dünyaya açık.
Çongçing’de bir fotoğrafçı, “Çin’in dünyayla giderek daha fazla bağlantı kurduğunu, uluslararası toplulukla daha fazla bütünleştiğini hissediyorum” diyor. “Geçmişte sizin gibi sarışın insanları görmek benim için çok zordu ama şimdi birçok yabancıyla tanışıyorum. Hepimiz tek bir aile gibiyiz.”
Bu, burada ortaya çıkan garip bir yerel ekonomiye hizmet eden birçok kişiden biri. Nehrin kenarında, yerel bir trenin konut kulelerinden birine girdiği yerin karşısında, bir sıra ziyaretçi ağızları açık bir şekilde duruyor. Bir kadın, tren gelmeye başladığında kocasına doğru çekimi yapması için talimatlar bağırıyor – sanki lezzetli bir yemek bitirmiş gibi çiğniyor. Saçma bir trend gibi görünüyor, ancak “Çongçing tren yemeği” viral olmuş durumda. 70 yaşın üzerinde bir adam, bu sosyal medya gösterisine katılmanın “kalbini gençleştirdiğini” şaka yollu söylüyor.
Bu, Şi’nin dünyaya daha fazla göstermek istediği Çin. Şi, öngörülemeyen Trump’ın aksine kendini bir istikrar ışığı olarak tasvir etmeye çalışıyor. Trump’ın iktidara gelmesinden bu yana geçen bir yıl içinde, dünya düzeni dikkat çekici bir şekilde değişti ve Pekin’in elini güçlendirdi. Onun “Önce Amerika” yaklaşımı, müttefikleri ve rakipleri üzerinde sürekli değişen tarifelerle sarsıntı yaratırken, Pekin Batı’dan, İngiltere, Kanada ve Almanya dahil olmak üzere bir dizi siyasi lidere kırmızı halı serdi.
Elbette, bu resmin tamamı değil. Ayrıca yaygın gözetim, tüm medya üzerinde katı devlet kontrolü ve hükümete veya ülke liderlerine yönelik her türlü muhalefet veya eleştiriye tolerans gösterilmiyor. Ancak Çongçing’de birçok ziyaretçi, geleceğin sinematik bir sahnesi gibi görünen bir manzarayla karşılaşıyor.
Şehrin dönüşümü bir başarı hikayesi veya bir uyarı işareti olarak okunabilir. Her iki durumda da, dünyaya – ve Donald Trump’a – Çin’in gelecekte umut ettiklerinin bir önizlemesini sunuyor.
#ÇinABDİlişkileri #DonaldTrump #XiJinping #KüreselSiyaset #TicaretSavaşları #TeknolojiYarışı #YapayZeka #ElektrikliAraçlar #Chongqing #Diplomasi
Leave a Reply