ABD ile \u0130ran aras\u0131ndaki varsay\u0131lan iki haftal\u0131k ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n ak\u0131beti ne olursa olsun, sava\u015f\u0131n yeni ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel olarak \u00f6nemli yeni g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerine i\u015faret eden dinamikler nedeniyle tarihsel olarak \u00f6nemli olmaya devam ediyor. Bunlar, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan destans\u0131 ve gelecek i\u00e7in sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihi olan hem olumlu hem de olumsuz geli\u015fmeleri i\u00e7eriyor. Bat\u0131’daki \u00e7o\u011fu analiz, Trump’\u0131n kendini i\u00e7ine soktu\u011fu tehlikeden ka\u00e7mak i\u00e7in bir “\u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu” arad\u0131\u011f\u0131ndan bahsetti \u2013 otoyollardaki s\u00fcr\u00fcc\u00fclerin bir dinlenme tesisine veya daha d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluklu bir yan yola girmek i\u00e7in nas\u0131l bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f rampas\u0131 arad\u0131klar\u0131 benzetmesini kullanarak. Ancak \u0130ran’\u0131n asl\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey, Trump ve \u0130srail’e hasarl\u0131 sava\u015f jetlerinden ka\u00e7mak i\u00e7in f\u0131rlatma koltu\u011fu d\u00fc\u011fmesine basma ve sava\u015f hedeflerine ula\u015fmadan hayatta kalma \u015fans\u0131 sunmak oldu.<\/p>\n
Sava\u015f\u0131n kritik yeni dinamikleri, ABD, \u0130srail, \u0130ran ve Tahran’\u0131n m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan b\u00f6lgedeki temel sivil altyap\u0131 ve askeri tesislerin b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7eriyordu. Bu, ABD’nin \u0130ran’\u0131 yok etme tehdidinin yan\u0131 s\u0131ra \u0130srail’in Gazze’deki ve g\u00fcney L\u00fcbnan’\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131ndaki t\u00fcm ya\u015fam destekleyici mekanizmalar\u0131 soyk\u0131r\u0131mc\u0131 bir \u015fekilde yok etmesini de i\u00e7eriyor. Bu durum, g\u0131da, enerji, su, teknoloji, seyahat gibi her ya\u015fam ve ekonomik boyutu etkileyen hayati k\u00fcresel tedarik zincirlerini bozdu ve t\u00fcm akt\u00f6rlerin yabanc\u0131 m\u00fcttefikleri taraf\u0131ndan z\u0131mnen desteklendi. Ayr\u0131ca, bir zamanlar askeri ve sivil ihtiya\u00e7lar\u0131 ay\u0131rt eden sava\u015f\u00e7\u0131 olmayanlar i\u00e7in herhangi bir uluslararas\u0131 hukuk veya k\u00fcresel antla\u015fma korumas\u0131n\u0131n sona erdi\u011fini de do\u011frulad\u0131. D\u00fcnya \u00fczerindeki t\u00fcm insanlar art\u0131k tehlike alt\u0131nda ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n
Pakistan arabuluculu\u011fundaki iki haftal\u0131k ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n olumlu y\u00f6nleri, herkes taraf\u0131ndan kabul edilmi\u015f (tam olarak uygulanmasa da) ve herkesin \u00f6nemli tavizlerini i\u00e7ermesidir. M\u00fczakereler, ABD ve \u0130srail’in anlams\u0131z medya fig\u00fcrleri, profesyonel katiller ve k\u00f6t\u00fc niyetli s\u00f6m\u00fcrgeci subaylar yerine, kal\u0131c\u0131 bar\u0131\u015f\u0131 tart\u0131\u015fmak \u00fczere ciddi yeti\u015fkinleri g\u00f6ndermesi halinde ba\u015far\u0131l\u0131 olabilir. \u00d6zellikle ABD’li m\u00fczakereciler, Amerikan halk\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131, de\u011ferlerini ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini yans\u0131tmal\u0131 ve \u0130sraillilerden talimat almay\u0131 b\u0131rakmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ancak \u0130srail taleplerine uyum sadece Trump’a \u00f6zg\u00fc bir olgu de\u011fildir; Washington, 1950’lerden bu yana Ortado\u011fu’da \u0130srail’in \u00f6nceliklerini ve isteklerini s\u00fcrekli olarak yans\u0131tm\u0131\u015f, Filistinlileri, L\u00fcbnanl\u0131lar\u0131, \u0130ranl\u0131lar\u0131 ve b\u00f6lgedeki di\u011ferlerini \u0130sraillilerle e\u015fit haklara sahip insanlar olarak g\u00f6rmemi\u015ftir. Bu sava\u015f, onlarca y\u0131ld\u0131r s\u00fcregelen \u0130srail’in bask\u0131lar\u0131, \u0130ran’\u0131n ABD ve b\u00f6lgeye y\u00f6nelik kan\u0131tlanmam\u0131\u015f tehditleri hakk\u0131ndaki abart\u0131lar\u0131 ve yalanlar\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131ld\u0131 ve ard\u0131\u015f\u0131k Beyaz Saray y\u00f6netimleri bunlar\u0131 yuttu. Sonunda Trump ve birka\u00e7 sirkvari dramatist taraf\u0131ndan tetiklendi \u2013 ki onlar da anayasal olarak gerekli oldu\u011fu halde Kongre’ye dan\u0131\u015fmad\u0131lar ve sava\u015f\u0131n \u00fc\u00e7te ikisine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Amerikan halk\u0131n\u0131n isteklerini yans\u0131tmad\u0131lar.<\/p>\n
ABD ve \u0130srail’in, 15 maddelik ABD-\u0130srail g\u00fcndemi yerine 10 maddelik \u0130ran plan\u0131 temelinde m\u00fczakere etmeyi kabul etmesi de olumlu bir geli\u015fmedir. Bu durum, \u0130srail-ABD’nin alt\u0131 haftal\u0131k \u00e7at\u0131\u015fma ve onlarca y\u0131ll\u0131k yapt\u0131r\u0131m ve suikastlarla elde edemedi\u011fi \u015feyleri kaba kuvvet ve sava\u015f su\u00e7u taktikleriyle gece h\u0131rs\u0131zlar gibi gizlice elde etmeye \u00e7al\u0131\u015fmak yerine, ilgili t\u00fcm taraflar\u0131n me\u015fru haklar\u0131n\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 teyit etmesini sa\u011flayabilir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki hafta, bunun ger\u00e7ek bir ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 m\u0131, yoksa L\u00fcbnan, Filistin, Yemen ve \u0130ran’da s\u00fcrpriz sald\u0131r\u0131lar ve suikastlar ba\u015flatmak i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 gibi ba\u015fka bir Amerikan-\u0130srail doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u0131 oldu\u011fu netle\u015fecek.<\/p>\n
Bu tarihi anla\u015fma, bir Ortado\u011fu \u00fclkesinin ABD ve \u0130srail’in devasa sava\u015f yapma kabiliyetlerini tek ba\u015f\u0131na durdurdu\u011fu ilk seferi temsil ediyor. B\u00fcy\u00fck bir bedel \u00f6deyerek \u0130ran, insan yetene\u011fini, teknolojik ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ABD-\u0130srail eksenine kar\u015f\u0131 durma siyasi iradesini ortaya koydu, onlar\u0131n sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 durdurdu ve her iki taraf\u0131 da tatmin eden ve ABD-\u0130srail yetkilileri ile ordular\u0131n\u0131n son yar\u0131m y\u00fczy\u0131lda yok etti\u011fi uluslararas\u0131 hukuk kurallar\u0131n\u0131 i\u00e7eren \u0130ran’\u0131n temel sonu\u00e7lar kontrol listesine g\u00f6re m\u00fczakere etmeye zorlad\u0131. “Direni\u015f”in g\u00fcc\u00fc ve etkisi, geleneksel askeri \u00f6l\u00e7\u00fctlere g\u00f6re daha zay\u0131f olan taraflarca bir savunma stratejisi olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ABD-\u0130srail avantajlar\u0131, \u0130ran liderli\u011findeki stratejilerle bir \u00f6l\u00e7\u00fcde kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f ve \u0130srail ile ABD’nin L\u00fcbnan, Filistin, Yemen ve \u0130ran’daki t\u00fcm sava\u015f hedeflerine ula\u015fmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir, ancak bunun bedeli a\u011f\u0131r olmu\u015ftur. Bu “direni\u015f” modelinin ne kadar kapsaml\u0131 ve kal\u0131c\u0131 oldu\u011fu hen\u00fcz belli de\u011fil.<\/p>\n
Bu ate\u015fkesin \u00f6tesinde uzun vadeli ba\u015far\u0131, Bat\u0131’n\u0131n bug\u00fcne kadar g\u00f6z ard\u0131 etti\u011fi kritik bir ger\u00e7e\u011fi kabul etmeyi gerektiriyor: Filistin meselesinin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc, Siyonizmi ve \u0130srail’in yay\u0131lmac\u0131 hedeflerini s\u0131n\u0131rlamak, ABD’nin emperyalist eylemlerini ve \u0130srail’in hegemonik eylemlerini sona erdirmek ve Ortado\u011fu’daki t\u00fcm devletlerin e\u015fit haklar ve egemenlikle bar\u0131\u015f i\u00e7inde ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamak gibi birbiriyle ba\u011flant\u0131l\u0131 \u00e7e\u015fitli hedeflere ula\u015fman\u0131n merkezindedir. Bu temel sorunlar, son yar\u0131m y\u00fczy\u0131lda ABD-\u0130srail-Bat\u0131 militarizmi, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve soyk\u0131r\u0131m\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6nc\u00fcl\u00fck edilen Ortado\u011fu’daki s\u00f6m\u00fcrge \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 nihayet sona erdirmek i\u00e7in adil bir \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fclmelidir. E\u011fer s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcrse, bu anla\u015fma Ortado\u011fu’daki b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 dengesini ve b\u00f6lge ile d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck ve orta g\u00fc\u00e7leri aras\u0131ndaki dengeyi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirebilir ki bu da Ortado\u011fu’nun korkun\u00e7 s\u00f6m\u00fcrge y\u00fczy\u0131llar\u0131n\u0131 geride b\u0131rakmak i\u00e7in merkezi olacakt\u0131r.<\/p>\n
Suudi Arabistan’\u0131n konumu bunu \u015fekillendirmeye yard\u0131mc\u0131 olabilir, ancak Riyad’\u0131n \u0130ran’a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden kapsaml\u0131 \u0130srail-Amerikan propagandas\u0131 nedeniyle belirsizli\u011fini koruyor. \u00c7in ve Pakistan’\u0131n perde arkas\u0131ndaki arabuluculuk rol\u00fc de belirsiz, ancak kritik g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Daha bir\u00e7ok \u015feyin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekiyor. Ancak bu sava\u015f\u0131n bug\u00fcne kadarki kurbanlar\u0131ndan biri, hem m\u00fczakereci bir akt\u00f6r hem de Arap devletleri i\u00e7in bir g\u00fcvenlik orta\u011f\u0131 ve garant\u00f6r\u00fc olarak Amerikan g\u00fcvenilirli\u011fi olmu\u015ftur. Ortado\u011fu’da bundan sonra ne olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmekle veya varsaymakla zaman kaybetmemeli ve kaybetmeyiz. Daha \u00f6nemlisi, son y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekten ne oldu\u011funu d\u00fcr\u00fcst\u00e7e de\u011ferlendirmektir.<\/p>\n
Bunun \u00f6nemi ancak, ters kronolojik s\u0131rayla birbirine ba\u011fl\u0131 olaylar zinciri takdir edildi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kar: Haziran 2025 ve \u015eubat-Nisan 2026’daki ABD-\u0130srail’in \u0130ran’a sald\u0131r\u0131lar\u0131; 7 Ekim 2023’teki Hamas’\u0131n \u0130srail’e sald\u0131r\u0131s\u0131 ve ard\u0131ndan gelen \u0130srail’in soyk\u0131r\u0131m sava\u015f\u0131; 1982’deki \u0130srail’in Beyrut ku\u015fatmas\u0131 ve G\u00fcney L\u00fcbnan’\u0131 i\u015fgali; A\u011fustos 1953’teki ABD-\u0130ngiltere’nin \u0130ran’\u0131n se\u00e7ilmi\u015f ba\u015fbakan\u0131na kar\u015f\u0131 darbesi; Kas\u0131m 1947’deki BM’nin Filistin’i b\u00f6lme karar\u0131; ve Kas\u0131m 1917’de Londra’da, %93’\u00fc Arap olan Filistin’de bir Yahudi vatan\u0131 i\u00e7in \u0130ngiltere deste\u011fini vaat eden Balfour Deklarasyonu’nun yay\u0131nlanmas\u0131. Mevcut dinamikleri anlamak i\u00e7in, bu miras\u0131n \u00f6nemini ele\u015ftirel bir \u015fekilde kavramak ve Ortado\u011fu’nun yerli halklar\u0131 aras\u0131nda uzun s\u00fcredir uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 duygular\u0131 takdir etmek gerekir. Ortado\u011fu’daki s\u00f6m\u00fcrgeci \u015fiddet, ac\u0131 ve zulm\u00fcn devasa miras\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilirse \u2013 ki bu \u0130srail’in oyun plan\u0131 ve bug\u00fcne kadar ABD-Bat\u0131’n\u0131n uyumlu ve su\u00e7 orta\u011f\u0131 tepkisidir \u2013 d\u00fcnya herkes i\u00e7in insan onuru ve adaleti sa\u011flama f\u0131rsat\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131racakt\u0131r. Arap-\u0130slam Ortado\u011fu’sundaki yakla\u015f\u0131k bir milyar insan\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ve haklar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmeye devam etmek, sadece son iki bu\u00e7uk y\u0131lda Ortado\u011fu’da tan\u0131k oldu\u011fumuzdan daha da k\u00f6t\u00fc yerel ve k\u00fcresel felaketlere zemin haz\u0131rlamaktad\u0131r. Bu makalede ifade edilen g\u00f6r\u00fc\u015fler yazar\u0131n kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleridir ve Al Jazeera’n\u0131n editoryal duru\u015funu yans\u0131tmayabilir.<\/p>\n
#\u0130ranAte\u015fkesi #Ortado\u011fu #ABD\u0130ranGerilimi #\u0130srailFilistin #Jeopolitik #Uluslararas\u0131\u0130li\u015fkiler #Sava\u015fveBar\u0131\u015f #Diplomasi #B\u00f6lgeselG\u00fc\u00e7ler #Kolonyalizm<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ABD ile \u0130ran aras\u0131ndaki varsay\u0131lan iki haftal\u0131k ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131n ak\u0131beti ne olursa olsun, sava\u015f\u0131n yeni ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel olarak \u00f6nemli yeni g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerine i\u015faret eden dinamikler nedeniyle tarihsel olarak \u00f6nemli olmaya devam ediyor. Bunlar, b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan destans\u0131 ve gelecek i\u00e7in sonu\u00e7lar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan tarihi olan hem olumlu hem de olumsuz geli\u015fmeleri i\u00e7eriyor. Bat\u0131’daki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1045,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-1044","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iran_haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1044","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1044"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1044\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1045"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1044"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1044"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1044"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}