Amerika Birle\u015fik Devletleri ile \u0130ran aras\u0131nda Pakistan’da yap\u0131lacak g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden beklentiler anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde m\u00fctevaz\u0131. Hatta toplant\u0131n\u0131n hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmeme riski bile var.
\nAncak paradoksal bir \u015fekilde, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bile durumu olumlu y\u00f6nde de\u011fi\u015ftirebilir. Ger\u00e7ekten de, ate\u015fkesin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ek \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, \u0130ran ile kal\u0131c\u0131 bir anla\u015fma sa\u011flay\u0131p sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 olmayabilir. Bunun yerine, neyi engelledi\u011finde yatabilir: Kal\u0131c\u0131 bir anla\u015fma olmasa bile, Washington nafile bir sava\u015fa geri d\u00f6nmekten ka\u00e7\u0131nman\u0131n bir yolunu bulmu\u015f olabilir.
\nTahran’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmelere tepkisi \u00e7eli\u015fkili oldu. H\u00fck\u00fcmet, ate\u015fkesi bir zafer olarak g\u00f6sterdi, yurt i\u00e7inde ve yurt d\u0131\u015f\u0131nda g\u00fc\u00e7 yans\u0131tt\u0131. Ancak g\u00fcvenlik kurumlar\u0131na yak\u0131n bir\u00e7ok ses daha az iyimser, \u0130ran’\u0131n d\u00fc\u015fmanl\u0131klara tam ve acil bir son verilmesinden daha az\u0131na raz\u0131 olarak ivmesini feda etmi\u015f ve cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k duru\u015funu zay\u0131flatm\u0131\u015f olabilece\u011fi konusunda uyar\u0131yor.
\nYine de, i\u00e7 tart\u0131\u015fma ne olursa olsun, tek bir nokta hakk\u0131nda \u00e7ok az anla\u015fmazl\u0131k var: Mevcut haliyle ate\u015fkes, Amerika’n\u0131nkinden \u00e7ok \u0130ran’\u0131n \u015fartlar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor.
\nAte\u015fkesin neleri i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnelim. M\u00fczakereler, ABD Ba\u015fkan\u0131 Donald Trump’\u0131n \u0130ran’\u0131n teslimiyetine y\u00f6nelik 15 maddelik plan\u0131na g\u00f6re de\u011fil, Tahran’\u0131n 10 maddelik \u00f6nerisi temelinde ilerleyecek. Bunun bir par\u00e7as\u0131 olarak, \u0130ran ate\u015fkes s\u0131ras\u0131nda H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutacak \u2013 ge\u00e7en gemilerden ge\u00e7i\u015f \u00fccreti toplamaya devam edecek.
\nWashington iki kritik noktay\u0131 kabul etmi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: Bo\u011faz \u00fczerindeki \u0130ran’\u0131n yetkisini z\u0131mnen tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Tahran’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin \u015fartlar\u0131n\u0131 belirlemede \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip oldu\u011funu. Trump’\u0131n kendisi de sosyal medyada \u0130ran \u00f6nerisini \u201ci\u015fe yarar\u201d bir temel olarak nitelendirerek bunu i\u015faret etti.
\n\u0130ran’\u0131n taleplerinin kapsam\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu durum Washington’da \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Talepler, \u0130ran’\u0131n bo\u011faz \u00fczerindeki s\u00fcrekli kontrol\u00fcn\u00fcn tan\u0131nmas\u0131 ve uranyum zenginle\u015ftirmesinin kabul\u00fcnden, t\u00fcm ABD birincil ve ikincil yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n \u2013 yan\u0131 s\u0131ra Birle\u015fmi\u015f Milletler yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131n \u2013 kald\u0131r\u0131lmas\u0131na, ABD muharip g\u00fc\u00e7lerinin b\u00f6lgeden \u00e7ekilmesine ve \u0130srail’in L\u00fcbnan ve Gazze’deki operasyonlar\u0131n\u0131 kapsayacak kapsaml\u0131 bir ate\u015fkese kadar uzan\u0131yor.
\nWashington’\u0131n bu t\u00fcr \u015fartlar\u0131 tamamen kabul etti\u011fini hayal etmek zor. \u0130ran’\u0131n ne kadar taviz vermeye istekli oldu\u011fu \u2013 taleplerini azalt\u0131p azaltmayaca\u011f\u0131 veya maksimalist bir pozisyonda diretip diretmeyece\u011fi \u2013 de ayn\u0131 derecede belirsiz.
\nNihai sonu\u00e7 bu talepleri yans\u0131t\u0131rsa jeopolitik sonu\u00e7lar derin olacakt\u0131r. Ancak Tahran’\u0131n H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc kaba bir zorlama arac\u0131 olarak kullanmas\u0131 pek olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek de ayn\u0131 derecede \u00f6nemli. Aksine, bu kald\u0131ra\u00e7 g\u00fcc\u00fcn\u00fc Asyal\u0131 ve Avrupal\u0131 ortaklarla ekonomik ba\u011flar\u0131 yeniden kurmak i\u00e7in kullanmas\u0131 daha muhtemel \u2013 bir zamanlar \u0130ran ile yo\u011fun ticaret yapan ancak son 15 y\u0131lda ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 nedeniyle pazar\u0131ndan d\u0131\u015flanan \u00fclkeler. Yine de, bu \u0130ran’\u0131n b\u00f6lgesel rakipleri i\u00e7in ac\u0131 bir hap olacakt\u0131r.
\nAncak Trump, ABD’nin bo\u011fazdan ge\u00e7en petrole ba\u011f\u0131ml\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek b\u00f6yle bir d\u00fczenlemeyi kabul etmeye haz\u0131r olabilece\u011fini zaten ima etti. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, y\u00fck \u00e7ok daha a\u011f\u0131r bir \u015fekilde Asya ve Avrupa’n\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015fecektir.
\n\u0130lgi alanlar\u0131n\u0131za g\u00f6re an\u0131nda uyar\u0131lar ve g\u00fcncellemeler al\u0131n. B\u00fcy\u00fck hikayeler oldu\u011funda ilk siz \u00f6\u011frenin.
\nTahran’\u0131n ate\u015fkesin \u0130srail’i de kapsamas\u0131ndaki \u0131srar\u0131 en zor engel olabilir, zira ikincisi g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin taraf\u0131 de\u011fil ve \u015fekillendirmesine yard\u0131mc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015fmalarla ba\u011fl\u0131 kalmaya uzun s\u00fcredir direniyor.
\n\u0130ran i\u00e7in bu talep \u00fc\u00e7 hususa dayan\u0131yor. Birincisi, Gazze ve L\u00fcbnan halklar\u0131yla dayan\u0131\u015fma sadece retorik de\u011fil; Tahran’\u0131n b\u00f6lgesel duru\u015funun merkezindedir. 2024’te bu se\u00e7menleri terk etmi\u015f olarak alg\u0131lanan \u0130ran, s\u00f6zde \u201cdireni\u015f eksenini\u201d daha da zay\u0131flatacak ba\u015fka bir kopu\u015fu kald\u0131ramaz.
\n\u0130kincisi, devam eden \u0130srail bombard\u0131man\u0131, \u0130srail ile \u0130ran aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 yeniden alevlendirme riski ta\u015f\u0131yor \u2013 7 Ekim 2023’ten bu yana zaten iki kez alevlenen bir d\u00f6ng\u00fc. Bu arenalar aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131 sadece ger\u00e7ek de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Bat\u0131 retori\u011fi de dahil olmak \u00fczere geni\u015f \u00e7apta kabul g\u00f6r\u00fcyor; bu retorik \u0130ran’\u0131 \u0130srail ve ABD politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 direni\u015fin merkezi olarak, L\u00fcbnan, Filistin, Irak ve Yemen’deki m\u00fcttefik gruplar a\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ifade edildi\u011fini g\u00f6steriyor. Tahran’\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, \u0130srail ile kendi \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na kal\u0131c\u0131 bir duru\u015f, \u0130srail’in Gazze ve L\u00fcbnan’daki sava\u015flar\u0131n\u0131 sona erdirmekten ayr\u0131lamaz. Bu nedenle, bu arzu edilen bir ek de\u011fil, gerekli bir ko\u015fuldur.
\nBelki de daha da \u00f6nemlisi, \u0130srail’i ate\u015fkese ba\u011flamak, Washington’\u0131n en yak\u0131n b\u00f6lgesel m\u00fcttefikini dizginleme isteklili\u011finin \u2013 ve yetene\u011finin \u2013 bir testidir. E\u011fer Trump bunu yapamazsa veya yapmazsa, Washington ile yap\u0131lacak herhangi bir ate\u015fkesin de\u011feri sorgulan\u0131r hale gelir. \u0130srail’i d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131 yeniden alevlendirmekte serbest b\u0131rakan \u2013 ve ABD’nin kendini tekrar i\u00e7ine \u00e7ekilmekten al\u0131koyamad\u0131\u011f\u0131 \u2013 bir anla\u015fma, istikrar konusunda \u00e7ok az g\u00fcvence sunar. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, Trump y\u00f6netimiyle yap\u0131lacak bir ate\u015fkesin faydas\u0131 keskin bir \u015fekilde azal\u0131r.
\n\u0130slamabad’daki g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin sonucu ne olursa olsun, stratejik manzara zaten de\u011fi\u015fti. Trump’\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131z sava\u015f\u0131, ABD askeri tehditlerinin g\u00fcvenilirli\u011fini zay\u0131flatt\u0131. Washington hala g\u00fc\u00e7 g\u00f6sterebilir, ancak maliyetli ve nafile bir \u00e7at\u0131\u015fmadan sonra bu t\u00fcr uyar\u0131lar art\u0131k ayn\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131yor.
\nYeni bir ger\u00e7eklik art\u0131k ABD-\u0130ran diplomasisini \u015fekillendiriyor: Washington art\u0131k \u015fartlar\u0131 dikte edemez. Herhangi bir anla\u015fma, ger\u00e7ek bir uzla\u015fma \u2013 sab\u0131rl\u0131, disiplinli, belirsizli\u011fe tahamm\u00fcl eden bir diplomasi gerektirecektir ki bu nitelikler Trump ile nadiren ili\u015fkilendirilir. S\u00fcreci istikrara kavu\u015fturmak ve \u00e7at\u0131\u015fmaya geri d\u00f6nme riskini azaltmak i\u00e7in di\u011fer b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin, \u00f6zellikle \u00c7in’in kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 da gerektirebilir.
\nT\u00fcm bunlar, beklentilerin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fini g\u00f6steriyor. Ancak g\u00f6r\u00fc\u015fmeler \u00e7\u00f6kse bile \u2013 ve \u0130srail \u0130ran’a y\u00f6nelik sald\u0131r\u0131lar\u0131na devam etse bile \u2013 ABD’nin sava\u015fa geri \u00e7ekilece\u011fi otomatik olarak takip etmez. \u0130kinci bir turun farkl\u0131 bitece\u011fine veya \u0130ran’\u0131 k\u00fcresel ekonomiyi bozacak \u015fekilde konumland\u0131rmayaca\u011f\u0131na inanmak i\u00e7in \u00e7ok az neden var. Tahran’\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeniden sa\u011fland\u0131\u011f\u0131na g\u00fcven duymas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil.
\nDaha olas\u0131 sonu\u00e7, resmi bir anla\u015fmayla kodlanmayan ancak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 k\u0131s\u0131tlamayla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen yeni, m\u00fczakere edilmemi\u015f bir stat\u00fckodur. ABD sava\u015ftan uzak duracak; \u0130ran, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndaki trafi\u011fi kontrol etmeye devam edecek; \u0130srail ve \u0130ran d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek. Tam \u00f6l\u00e7ekli bir ABD-\u0130ran sava\u015f\u0131, \u015fimdilik \u00f6nlenmi\u015f olacak.
\nB\u00f6yle bir denge, kapsaml\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015fmak i\u00e7in yeterli siyasi iradenin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak daha geni\u015f bir \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in yeterli ortak \u00e7\u0131kar\u0131n oldu\u011funu \u2013 ve her iki taraf\u0131n da k\u0131smi zafer ilan edebilece\u011fi bir d\u00fczenlemeye belirli bir tolerans\u0131 yans\u0131tacakt\u0131r.
\n\u0130ran, \u0130srail ve ABD’nin birle\u015fik g\u00fcc\u00fcne dayan\u0131rken jeopolitik konumunu sa\u011flam \u2013 hatta g\u00fc\u00e7lenmi\u015f \u2013 bir \u015fekilde korudu\u011funu makul bir \u015fekilde iddia edebilir. Trump ise, ba\u015fka bir sonsuz sava\u015ftan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131, enerji piyasalar\u0131n\u0131 istikrara kavu\u015fturdu\u011funu ve \u0130ran’\u0131n askeri yeteneklerini zay\u0131flatarak taktiksel kazan\u0131mlar elde etti\u011fini savunabilir.
\nHer iki taraf da bir zafer anlat\u0131s\u0131na sar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, tam \u00f6l\u00e7ekli bir sava\u015f\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 k\u0131r\u0131lgan bir denge yine de devam edebilir.
\nBu makalede ifade edilen g\u00f6r\u00fc\u015fler yazar\u0131n kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleridir ve Al Jazeera’n\u0131n editoryal duru\u015funu yans\u0131tmayabilir.
\n#ABD\u0130ranAte\u015fkesi #H\u00fcrm\u00fczBo\u011faz\u0131 #\u0130ranDiplomasisi #Ortado\u011fu #Jeopolitik #ABD\u0130ran\u0130li\u015fkileri #Yapt\u0131r\u0131mlar #\u0130srail #Trump #K\u00fcreselG\u00fcvenlik<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Amerika Birle\u015fik Devletleri ile \u0130ran aras\u0131nda Pakistan’da yap\u0131lacak g\u00f6r\u00fc\u015fmelerden beklentiler anla\u015f\u0131l\u0131r bir \u015fekilde m\u00fctevaz\u0131. Hatta toplant\u0131n\u0131n hi\u00e7 ger\u00e7ekle\u015fmeme riski bile var. Ancak paradoksal bir \u015fekilde, g\u00f6r\u00fc\u015fmelerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bile durumu olumlu y\u00f6nde de\u011fi\u015ftirebilir. Ger\u00e7ekten de, ate\u015fkesin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ger\u00e7ek \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, \u0130ran ile kal\u0131c\u0131 bir anla\u015fma sa\u011flay\u0131p sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 olmayabilir. Bunun yerine, neyi engelledi\u011finde yatabilir: Kal\u0131c\u0131 bir anla\u015fma olmasa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1083,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-1082","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iran_haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1082","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1082"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1082\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1083"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1082"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1082"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1082"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}