ABD, \u0130ran limanlar\u0131na giren ve \u00e7\u0131kan deniz trafi\u011fine y\u00f6nelik bir deniz ablukas\u0131 ba\u015flatt\u0131.
\nABD g\u00fc\u00e7leri, \u0130ran k\u0131y\u0131lar\u0131na giden veya gelen gemileri durduracaklar\u0131n\u0131 veya geri \u00e7evireceklerini belirtiyor.
\nWashington, ba\u015fka yerlerden gelen veya giden gemilerin, ABD-\u0130srail sald\u0131r\u0131lar\u0131na yan\u0131t olarak Tahran’\u0131n fiilen kapatt\u0131\u011f\u0131 \u0130ran k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki kritik su yolu olan H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan ge\u00e7mesine izin verilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.
\nABD, \u0130ran limanlar\u0131na eri\u015fimi kontrol etmek ve b\u00f6ylece Tahran’\u0131n petrol ihracat\u0131ndan kar elde etme yetene\u011fini k\u0131s\u0131tlayarak \u00fclke \u00fczerinde bask\u0131 kurmak i\u00e7in deniz filolar\u0131na g\u00fcvenecek.
\nBu durum, 28 \u015eubat’ta ba\u015flayan ancak \u015fu anda iki haftal\u0131k bir ate\u015fkes alt\u0131nda olan sava\u015f\u0131 sona erdirmek i\u00e7in her iki taraftan m\u00fczakerecilerin bir anla\u015fmaya varamamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan geldi.
\nTrump neden \u0130ran limanlar\u0131n\u0131 ablukaya almaya karar verdi?
\nTrump, iki ekonomik itici g\u00fcc\u00fc hedef alarak \u0130ran \u00fczerinde bask\u0131 kurmay\u0131 umuyor: gemilerin H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan ge\u00e7i\u015fi i\u00e7in talep etti\u011fi b\u00fcy\u00fck ge\u00e7i\u015f \u00fccretleri ve petrol gelirleri.
\nABD Ba\u015fkan\u0131 Fox News’e verdi\u011fi deme\u00e7te, “\u0130ran’\u0131n sevdi\u011fi insanlara petrol satarak para kazanmas\u0131na izin vermeyece\u011fiz, sevmedi\u011fi insanlara de\u011fil” dedi ve bunun yerine amac\u0131n kritik nakliye kanal\u0131ndan “ya hep ya hi\u00e7” ge\u00e7i\u015fine izin vermek oldu\u011funu s\u00f6yledi.
\n\u0130ran, ablukay\u0131 “korsanl\u0131k” olarak nitelendirerek, K\u00f6rfez \u00fclkelerindeki limanlar\u0131 hedef alarak misilleme yapmakla tehdit etti.
\nBBC’nin g\u00fcvenlik muhabiri Frank Gardner, ablukan\u0131n iki ana risk ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi:
\nPetrol ve gaz fiyatlar\u0131n\u0131 bir kez daha y\u00fckseltir.
\nAte\u015fkes \u00e7\u00f6ker, ABD ile \u0130ran aras\u0131nda tam \u00f6l\u00e7ekli sava\u015f yeniden ba\u015flar ve Dubai, Bahreyn, Kuveyt ve Suudi Arabistan gibi yerleri de etkiler.
\nABD Donanmas\u0131 Komutan\u0131’n\u0131n 2022 tarihli deniz operasyonlar\u0131 hukuku el kitab\u0131, ablukay\u0131 “d\u00fc\u015fman bir devlete ait, d\u00fc\u015fman bir devlet taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015f veya kontrol alt\u0131nda olan belirli limanlara, havaalanlar\u0131na veya k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerine t\u00fcm devletlerin, d\u00fc\u015fman ve tarafs\u0131z, gemilerinin ve\/veya u\u00e7aklar\u0131n\u0131n giri\u015fini veya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 engellemeye y\u00f6nelik sava\u015fan bir operasyon” olarak tan\u0131ml\u0131yor.
\nBM’nin denizcilik ajans\u0131 Uluslararas\u0131 Denizcilik \u00d6rg\u00fct\u00fc, hi\u00e7bir \u00fclkenin uluslararas\u0131 ge\u00e7i\u015f i\u00e7in kullan\u0131lan bo\u011fazlarda deniz trafi\u011fini engelleme yasal hakk\u0131na sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.
\nGenel Sekreter Arsenio Dominguez BBC’ye verdi\u011fi deme\u00e7te, “Orada bir \u00e7at\u0131\u015fma oldu\u011funu anl\u0131yorum, ancak uluslararas\u0131 seyir i\u00e7in kullan\u0131lan herhangi bir bo\u011faz\u0131 engellemek i\u00e7in uluslararas\u0131 hukukta hala yasal bir dayanak yok” dedi.
\nAvustralya Ulusal \u00dcniversitesi’nde uluslararas\u0131 hukuk profes\u00f6r\u00fc Donald Rothwell, uluslararas\u0131 hukukun ABD, \u0130srail ve \u0130ran’\u0131 ‘tarafs\u0131zlar’ yerine ‘sava\u015fanlar’ olarak g\u00f6rece\u011fini s\u00f6yledi.
\n“Bu, ABD’nin bir sava\u015fan olarak uluslararas\u0131 hukuk, \u00f6zellikle deniz sava\u015f hukuku uyar\u0131nca me\u015fru bir abluka uygulayabilece\u011fi anlam\u0131na geliyor” diye yazd\u0131.
\nAbluka nerede?
\nABD donanma gemilerinin konu\u015fland\u0131\u011f\u0131 kesin yerler kamuya a\u00e7\u0131k de\u011fil. Bu da ABD’nin gemileri tam olarak nerede durdurmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 bilmeyi zorla\u015ft\u0131r\u0131yor.
\nAncak, ABD ordusunun f\u00fcze ve insans\u0131z hava arac\u0131 sald\u0131r\u0131s\u0131 riski nedeniyle sava\u015f gemilerini \u0130ran k\u0131y\u0131lar\u0131na yak\u0131n konumland\u0131rmas\u0131 pek olas\u0131 de\u011fil.
\nBunun yerine ablukan\u0131n odak noktas\u0131, \u0130ran ihracat\u0131 da dahil olmak \u00fczere d\u00fcnya petrol\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011funun ana ge\u00e7i\u015f noktas\u0131 olan Umman K\u00f6rfezi \u00e7evresi olmas\u0131 muhtemel.
\nABD g\u00fc\u00e7leri, \u0130ran limanlar\u0131ndan ayr\u0131lan gemileri izlemek i\u00e7in muhtemelen uydu ve ticari istihbarat kullanacak ve onlar\u0131 durdurmadan \u00f6nce a\u00e7\u0131k Hint Okyanusu’na yelken a\u00e7malar\u0131n\u0131 bekleyecek.
\nABD Merkez Komutanl\u0131\u011f\u0131 (Centcom), ablukaya 12’den fazla sava\u015f gemisi ve 100’den fazla sava\u015f ve ke\u015fif u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.
\nBBC Verify taraf\u0131ndan analiz edilen 11 Nisan tarihli uydu g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleri, USS Abraham Lincoln u\u00e7ak gemisinin Umman K\u00f6rfezi’nin do\u011fu ucunda, \u0130ran k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 200 km (124 mil) g\u00fcneyinde konumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.
\nBu, BBC Verify’nin sava\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131ndan bu yana n\u00fckleer enerjili sava\u015f gemisini K\u00f6rfez’e en yak\u0131n g\u00f6zlemledi\u011fi konum.
\nG\u00f6r\u00fcnt\u00fclerde g\u00f6r\u00fclen di\u011fer iki yak\u0131ndaki sava\u015f gemisi, ABD Donanmas\u0131’n\u0131n g\u00fcd\u00fcml\u00fc f\u00fcze destroyerleri ile boyut ve \u015fekil olarak tutarl\u0131.
\nBunlar muhtemelen Lincoln’\u00fcn u\u00e7ak gemisi sald\u0131r\u0131 grubunun bir par\u00e7as\u0131, ancak BBC Verify hangi gemilerin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tam olarak belirleyemiyor.
\nAbluka nas\u0131l uygulanacak?
\n\u015eimdiye kadar, ABD taraf\u0131ndan do\u011frulanm\u0131\u015f herhangi bir gemi durdurma veya el koyma olay\u0131 ya\u015fanmad\u0131.
\nABD Merkez Komutanl\u0131\u011f\u0131 (Centcom), g\u0131da, t\u0131bbi malzeme ve di\u011fer temel mallar dahil olmak \u00fczere insani yard\u0131mlar\u0131n denetime tabi olarak ge\u00e7i\u015fine izin verece\u011fini belirtti.
\nKuvvetler daha \u00f6nce Karayipler’de yasa d\u0131\u015f\u0131 faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi iddia edilen petrol tankerlerine helikopterlerle ini\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131, ancak ABD ordusu K\u00f6rfez’deki operasyonlar\u0131n nas\u0131l y\u00fcr\u00fct\u00fclece\u011fine dair s\u0131n\u0131rl\u0131 ayr\u0131nt\u0131 verdi.
\nTrump ayr\u0131ca ABD’nin \u0130ran’\u0131 bo\u011faza d\u00f6\u015femekle su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 may\u0131nlar\u0131 da imha etmeye ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.
\nABD Ba\u015fkan\u0131, “bir noktada” serbest ge\u00e7i\u015f konusunda bir anla\u015fmaya var\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 da ekledi.
\nSal\u0131 g\u00fcn\u00fc yap\u0131lan bir g\u00fcncellemede, Centcom, alt\u0131 ticari gemiden geri d\u00f6nerek Umman K\u00f6rfezi’ndeki bir \u0130ran liman\u0131na yeniden girmelerinin istendi\u011fini iddia etti.
\nBBC Verify taraf\u0131ndan analiz edilen gemi takip verileri, H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan ge\u00e7en iki \u0130ran ba\u011flant\u0131l\u0131 geminin \u015fimdi y\u00f6n de\u011fi\u015ftirdi\u011fini ve geri d\u00f6n\u00fcyor gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor.
\nBu gemilerin konumlar\u0131n\u0131 gizlemek i\u00e7in “sahtekarl\u0131k” olarak bilinen yanl\u0131\u015f konum raporlar\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015f olmalar\u0131 m\u00fcmk\u00fcn.
\nAbluka \u0130ran’\u0131 ve di\u011fer \u00fclkeleri nas\u0131l etkileyecek?
\nD\u00fcnya enerji sevkiyat\u0131n\u0131n be\u015fte birinin ge\u00e7ti\u011fi H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131n fiili olarak kapanmas\u0131, petrol fiyatlar\u0131n\u0131 f\u0131rlatt\u0131.
\nAncak \u0130ran kendi petrol\u00fcn\u00fc ihra\u00e7 etmeye devam etti ve bunu yaparken y\u00fcksek fiyatlardan yararland\u0131. Mart, son bir bu\u00e7uk y\u0131l i\u00e7inde \u0130ran’dan yap\u0131lan petrol ihracat\u0131 i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck be\u015finci ay oldu.
\nAbluka, \u0130ran’\u0131n petrol m\u00fc\u015fterileri i\u00e7in de b\u00fcy\u00fck sonu\u00e7lar do\u011furabilir.
\nABD Enerji Bilgi \u0130daresi’ne (EIA) g\u00f6re, 2022’de H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan ayr\u0131lan ham petrol ve di\u011fer fosil yak\u0131tlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %82’si Asya \u00fclkelerine gidiyordu.
\nTek ba\u015f\u0131na \u00c7in’in, \u0130ran’\u0131n ihra\u00e7 etti\u011fi petrol\u00fcn yakla\u015f\u0131k %90’\u0131n\u0131 sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 tahmin ediliyor. Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc, \u00c7in d\u0131\u015fi\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 ABD ablukas\u0131n\u0131 “tehlikeli” ve “sorumsuz” olarak nitelendirdi.
\nAnalistler, ablukan\u0131n Pekin’i bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmelerinde daha aktif olmaya zorlamak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar.
\nUzun s\u00fcreli bir abluka, k\u00fcresel ekonomiye daha fazla zarar verebilir, benzin ve g\u0131da fiyatlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltebilir, ayr\u0131ca al\u00fcminyum, helyum ve g\u00fcbre hammaddeleri gibi kritik malzemelere eri\u015fimi s\u0131n\u0131rlayabilir.
\nUluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) Sal\u0131 g\u00fcn\u00fc, sava\u015f\u0131n devam etmesi ve y\u00fcksek enerji fiyatlar\u0131n\u0131n s\u00fcrmesi halinde k\u00fcresel ekonominin durgunluk riski alt\u0131nda oldu\u011fu konusunda uyard\u0131.
\nFon ayr\u0131ca, sava\u015f\u0131n enerji \u015fokunun d\u00fcnyan\u0131n geli\u015fmi\u015f ekonomileri aras\u0131nda en \u00e7ok Birle\u015fik Krall\u0131k’\u0131 vuraca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.
\n\u0130ran’daki siviller de etkilenebilir, zira \u00fclke tah\u0131l ve bu\u011fday ithalat\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fundan potansiyel g\u0131da g\u00fcvenli\u011fi sorunlar\u0131 yaratabilir.
\nH\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’n\u0131 genellikle ka\u00e7 gemi kullan\u0131r?
\nBo\u011faz\u0131n co\u011frafyas\u0131, \u0130ran’\u0131n bu sava\u015f boyunca onu bir kald\u0131ra\u00e7 olarak kullanmas\u0131na, dar su yolundan gemilerin ge\u00e7i\u015fini se\u00e7ici olarak engelleme tehditleri savurmas\u0131na olanak tan\u0131d\u0131.
\nGenellikle ayda yakla\u015f\u0131k 3.000 gemi bo\u011fazdan ge\u00e7erken, bu say\u0131 son \u00e7at\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda g\u00fcnde sadece birka\u00e7 gemiye kadar dramatik bir \u015fekilde azald\u0131.
\nBo\u011faz ayn\u0131 zamanda g\u0131da, ila\u00e7 ve teknolojik malzemeler dahil olmak \u00fczere Orta Do\u011fu’ya yap\u0131lan ithalat i\u00e7in hayati bir kanald\u0131r.
\nKesinti, Orta Do\u011fu petrol\u00fcne b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 olan Asya’da bir yak\u0131t krizi yaratt\u0131.
\nH\u00fck\u00fcmetler, \u00e7al\u0131\u015fanlara evden \u00e7al\u0131\u015fma emri verdi, \u00e7al\u0131\u015fma haftas\u0131n\u0131 k\u0131saltt\u0131, ulusal tatiller ilan etti ve \u00fcniversiteleri erken kapatt\u0131.
\nH\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131, \u0130ran, Birle\u015fik Arap Emirlikleri (BAE) ve Umman aras\u0131nda yer alan dar bir su yoludur.
\nEn dar noktas\u0131nda yakla\u015f\u0131k 21 mil (33 km) olan bu su yolu, K\u00f6rfez’i Umman K\u00f6rfezi’ne ba\u011flayarak onu hayati bir k\u00fcresel nakliye rotas\u0131 haline getiriyor.
\nD\u00fcnya petrol ve s\u0131v\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f do\u011fal gaz\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %20’si genellikle H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan ge\u00e7iyor.
\nBu petrol sadece \u0130ran’dan de\u011fil, Irak, Kuveyt, Katar, Suudi Arabistan ve BAE gibi K\u00f6rfez \u00fclkelerinden de geliyor.
\nABD Enerji Bilgi \u0130daresi (EIA) tahminlerine g\u00f6re, 2025 y\u0131l\u0131nda su yolundan g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 20 milyon varil petrol ge\u00e7ti; bu da y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 600 milyar dolar (447 milyar sterlin) de\u011ferinde enerji ticareti anlam\u0131na geliyor.
\nSava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan bu yana deniz trafi\u011fi \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131.
\nBirle\u015fik Krall\u0131k ve di\u011fer \u00fclkeler ablukaya kat\u0131l\u0131yor mu?
\nBa\u015fbakan Sir Keir Starmer, Birle\u015fik Krall\u0131k g\u00fc\u00e7lerinin ablukan\u0131n uygulanmas\u0131na dahil olmayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.
\nBirle\u015fik Krall\u0131k may\u0131n tarama gemileri ve insans\u0131z hava arac\u0131 kar\u015f\u0131t\u0131 yetenekleri b\u00f6lgede faaliyet g\u00f6stermeye devam edecek, ancak \u0130ngiliz deniz gemileri ve askerleri \u0130ran limanlar\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in kullan\u0131lmayacak.
\nTrump, di\u011fer \u00fclkelerin de bo\u011faz\u0131n ablukas\u0131na kat\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi, ancak hangileri oldu\u011funu belirtmedi.
\nTrump ayr\u0131ca Fox News’e NATO’nun bo\u011faz\u0131 “temizlemeye” yard\u0131m etmeyi teklif etti\u011fini ve “\u00e7ok yak\u0131nda” tekrar serbest\u00e7e kullan\u0131labilece\u011fini ekledi.
\n#H\u00fcrm\u00fczBo\u011faz\u0131 #\u0130ran #ABD #Abluka #Petrol #K\u00fcreselEkonomi #DenizTicaret #Ortado\u011fu #Jeopolitik #Sava\u015f<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ABD, \u0130ran limanlar\u0131na giren ve \u00e7\u0131kan deniz trafi\u011fine y\u00f6nelik bir deniz ablukas\u0131 ba\u015flatt\u0131. ABD g\u00fc\u00e7leri, \u0130ran k\u0131y\u0131lar\u0131na giden veya gelen gemileri durduracaklar\u0131n\u0131 veya geri \u00e7evireceklerini belirtiyor. Washington, ba\u015fka yerlerden gelen veya giden gemilerin, ABD-\u0130srail sald\u0131r\u0131lar\u0131na yan\u0131t olarak Tahran’\u0131n fiilen kapatt\u0131\u011f\u0131 \u0130ran k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki kritik su yolu olan H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’ndan ge\u00e7mesine izin verilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. ABD, \u0130ran limanlar\u0131na […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":231,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-230","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iran_haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=230"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/230\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/231"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}