Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve \u0130ran on y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir ilk kez do\u011frudan m\u00fczakerelerde bulundu. ABD ve \u0130ran’\u0131n pozisyonlar\u0131 birbirinden olduk\u00e7a uzak oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fmeler anla\u015fma sa\u011flanamadan sona erdi.
\nBundan sonra ne olaca\u011f\u0131 belirsizli\u011fini korurken, son bir bu\u00e7uk ayl\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmalar sadece bu \u00e7at\u0131\u015fma hakk\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda modern sava\u015f\u0131n do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda da \u00f6nemli dersler ortaya koydu. Bunlar, Washington’daki karar al\u0131c\u0131lar bir sonraki ad\u0131m\u0131 belirlerken kilit \u00f6nemde hususlara d\u00f6n\u00fc\u015febilir.
\n\u00d6l\u00e7ek ve co\u011frafya \u00f6nemlidir
\n\u0130ran, herhangi bir do\u011frudan \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 an\u0131nda karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131ran bir \u00f6l\u00e7ekte faaliyet g\u00f6stermektedir. Yakla\u015f\u0131k 1,64 milyon kilometrekarelik (633.200 mil kareden fazla) bir y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne ve 90 milyonu a\u015fan bir n\u00fcfusa sahip olan \u00fclke, son b\u00fcy\u00fck sava\u015flar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ortamlar\u0131 c\u00fccele\u015ftirmektedir.
\nKar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapmak gerekirse, 2003 y\u0131l\u0131nda ABD liderli\u011findeki bir koalisyon taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen Irak, \u0130ran’\u0131n kara alan\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte birine ve n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131na sahiptir. Afganistan ve Ukrayna, \u00f6nemli b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olsalar da, hem toprak hem de demografik a\u011f\u0131rl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan hala \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr.
\nBu \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc askeri operasyonlar do\u011frusal olmayan bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7eklenir. Daha b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lge sadece daha fazla asker ve silah gerektirmez; katlanarak daha fazla lojistik, daha uzun tedarik hatlar\u0131 ve geni\u015fletilmi\u015f istihbarat kapsam\u0131 gerektirir.
\nE\u011fer \u00f6l\u00e7ek bir sava\u015f\u0131n planlamas\u0131n\u0131 karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131yorsa, co\u011frafya bunu daha da art\u0131r\u0131r.
\nABD’nin Irak’\u0131 i\u015fgali, elveri\u015fli araziden faydaland\u0131. Koalisyon g\u00fc\u00e7leri, nispeten d\u00fcz g\u00fcney \u00e7\u00f6l\u00fc ve nehir vadileri boyunca h\u0131zla ilerleyerek Ba\u011fdat’a do\u011fru h\u0131zl\u0131 bir ilerleme sa\u011flad\u0131. Rus kuvvetleri de Ukrayna’daki nispeten d\u00fcz araziden faydalanarak \u00fclkenin do\u011fu kesimindeki bozk\u0131rlardan kolayca ge\u00e7ti.
\nD\u00fcz arazinin sorunu, askerleri d\u00fc\u015fman sald\u0131r\u0131lar\u0131na maruz b\u0131rakmas\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc hareketleri kolayca tespit edilebilir.
\nAfganistan ise tam tersi bir zorluk sundu: konvansiyonel operasyonlar\u0131 s\u0131n\u0131rlayan ve hava g\u00fcc\u00fcne, \u00f6zel kuvvetlere ve yerel m\u00fcttefiklere ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 zorunlu k\u0131lan da\u011fl\u0131k arazi.
\nAncak \u0130ran, her iki ortam\u0131n da en k\u00f6t\u00fc \u00f6zelliklerini \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir \u00f6l\u00e7ekte bir araya getiriyor.
\nZagros Da\u011flar\u0131, \u0130ran’\u0131n bat\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131nda uzanarak do\u011fal bir savunma bariyeri olu\u015fturur. Kuzeydeki Elburz Da\u011flar\u0131, Tahran da dahil olmak \u00fczere kilit n\u00fcfus merkezlerini korur. Merkezi plato, askeri manevralar\u0131 ve ikmali karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rabilecek geni\u015f \u00e7\u00f6l alanlar\u0131 sunar. Bu arada, \u0130ran’\u0131n Basra K\u00f6rfezi ve Umman K\u00f6rfezi boyunca uzanan uzun k\u0131y\u0131 \u015feridi, denizden gelebilecek zay\u0131f noktalar sunarken, ayn\u0131 zamanda savunma derinli\u011fi de sa\u011flar.
\n\u0130ran’\u0131n da\u011fl\u0131k arazisi sadece bir kara i\u015fgalini neredeyse imkans\u0131z k\u0131lmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda f\u00fcze rampalar\u0131n\u0131, askeri \u00fcretim tesislerini ve hatta hava savunmalar\u0131n\u0131 saklamak i\u00e7in bir\u00e7ok f\u0131rsat sunar. Bu, sadece bir hava harekat\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bile aylar s\u00fcrebilece\u011fi anlam\u0131na gelir, zira \u0130ran misilleme yapma kabiliyetini korumaktad\u0131r.
\nG\u00fc\u00e7l\u00fc ve b\u00fct\u00fcnle\u015fik savunma
\n\u0130\u00e7 \u00e7e\u015fitlili\u011fin (Azerbaycanl\u0131lar, K\u00fcrtler, Araplar, Belu\u00e7lar ve di\u011ferleri gibi az\u0131nl\u0131klar n\u00fcfusunun \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur) bir zay\u0131fl\u0131k olarak abart\u0131lmas\u0131 s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak tarihsel deneyim, d\u0131\u015f tehditlerin ulusal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc par\u00e7alamaktan ziyade g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filiminde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.
\nUkrayna en son \u00f6rne\u011fi sunmaktad\u0131r. Dilsel ve b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen, Rusya’n\u0131n i\u015fgali Ukrayna’n\u0131n ulusal kimli\u011fini ve direni\u015fini peki\u015ftirdi.
\n\u0130ran da benzer bir seyir izledi. D\u0131\u015f askeri bask\u0131 devleti da\u011f\u0131tmad\u0131; aksine onu sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131.
\nBu, \u0130ran’\u0131n askeri yap\u0131s\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zellikle \u00f6nemlidir. Hem d\u00fczenli ordu hem de Devrim Muhaf\u0131zlar\u0131 Ordusu (IRGC) dahil olmak \u00fczere 800.000’den fazla aktif personele sahip olan \u0130ran, hem konvansiyonel hem de asimetrik sava\u015f i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f katmanl\u0131 bir savunma sistemine sahiptir. Doktrini, da\u011f\u0131lma, hayatta kalma ve uzun vadeli direni\u015fi vurgular.
\n2003’te askeri yapt\u0131r\u0131mlar ve \u00f6nceki \u00e7at\u0131\u015fmalarla zay\u0131flam\u0131\u015f Irak’\u0131n aksine, \u0130ran i\u015fleyen bir devlet ayg\u0131t\u0131na, entegre komuta yap\u0131lar\u0131na ve kapsaml\u0131 f\u00fcze ve insans\u0131z hava arac\u0131 yeteneklerine sahiptir.
\nBurada Ukrayna ba\u015fka bir \u00f6nemli ders sunuyor: b\u00fcy\u00fck, modern bir ordu bile daha k\u00fc\u00e7\u00fck ama kararl\u0131 ve organize bir savunmac\u0131ya kar\u015f\u0131 kesin sonu\u00e7lar elde edemeyebilir.
\nRusya, Ukrayna’ya h\u0131zl\u0131 bir zafer ve rejim de\u011fi\u015fikli\u011fi umuduyla b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7le girdi. Ancak sava\u015f h\u0131zla y\u00fcksek maliyetli ve s\u0131n\u0131rl\u0131 stratejik kazan\u0131mlarla uzun s\u00fcreli bir \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.
\nKonvansiyonel silahlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131
\nKonvansiyonel silahlar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 hakk\u0131nda da \u00f6\u011frenilecek dersler var. Son bir bu\u00e7uk ay, ezici hava \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn bile, sald\u0131r\u0131lar\u0131 absorbe etmek ve atlatmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f bir devlete kar\u015f\u0131 konu\u015fland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda mutlaka kesin sonu\u00e7lara d\u00f6n\u00fc\u015fmedi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.
\n\u0130ran’\u0131n balistik f\u00fcze ve insans\u0131z hava arac\u0131 yetenekleri bu dinamikte merkezi bir rol oynamaktad\u0131r. Yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f, y\u00fcksek de\u011ferli varl\u0131klara g\u00fcvenmek yerine, \u0130ran da\u011f\u0131n\u0131k ve katmanl\u0131 bir sistem geli\u015ftirmi\u015ftir. F\u00fcze rampalar\u0131, depolama tesisleri ve \u00fcretim sahalar\u0131 da\u011fl\u0131k araziye veya g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f yeralt\u0131 altyap\u0131s\u0131na yerle\u015ftirilerek tespit edilmeleri ve ortadan kald\u0131r\u0131lmalar\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, daha geni\u015f bir noktay\u0131 peki\u015ftirir: co\u011frafya sadece \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n bir arka plan\u0131 de\u011fil; aktif olarak \u0130ran’\u0131n savunma stratejisine entegre edilmi\u015ftir.
\nAyn\u0131 zamanda, \u0130ran’\u0131n insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131na ve nispeten d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli f\u00fcze sistemlerine artan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 farkl\u0131 bir t\u00fcr zorluk ortaya koymaktad\u0131r. Bu sistemlerin hassasiyet veya \u00fcst\u00fcnl\u00fck elde etmesi gerekmez; sadece hayatta kalmalar\u0131 ve zamanla bask\u0131y\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeleri yeterlidir. Bunu yaparak, en geli\u015fmi\u015f hava savunma sistemleri \u00fczerinde bile s\u00fcrekli bir operasyonel y\u00fck olu\u015ftururlar.
\nBu, yap\u0131sal bir dengesizlik yarat\u0131r. Son derece sofistike ve pahal\u0131 askeri platformlar, \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha ucuz ve \u00fcretilmesi daha kolay silahlara kar\u015f\u0131 kullan\u0131l\u0131r. Zamanla, bu dinamik mutlaka sava\u015f alan\u0131nda zafere yol a\u00e7maz, ancak kesin sonu\u00e7lar elde etme yetene\u011fini a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131r.
\nSonu\u00e7 olarak, askeri g\u00fcc\u00fcn pratikte nas\u0131l i\u015fledi\u011finde bir de\u011fi\u015fim ya\u015fanmaktad\u0131r. Konvansiyonel \u00fcst\u00fcnl\u00fck \u00f6nemli olmaya devam etse de, rol\u00fc daha s\u0131n\u0131rl\u0131 hale gelmektedir. Bozabilir, zay\u0131flatabilir ve kontrol alt\u0131na alabilir, ancak b\u00f6lgesel olarak yerle\u015fik, operasyonel olarak da\u011f\u0131n\u0131k ve uzun s\u00fcreli bir \u00e7at\u0131\u015fmaya stratejik olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f bir d\u00fc\u015fman\u0131 kesin olarak yenmekte zorlan\u0131r.
\nStratejik olarak ne anlama geliyor?
\n\u0130ran, 2001’deki Afganistan, 2003’teki Irak veya 2022’deki Ukrayna de\u011fildir. \u00d6l\u00e7ek, karma\u015f\u0131kl\u0131k ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131 birle\u015ftiren \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn bir melezidir.
\nT\u00fcm bu fakt\u00f6rler, bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n merkezi bir sonucunu peki\u015ftirmektedir: \u0130ran sadece daha zor bir hedef de\u011fil; sava\u015f\u0131n stratejik hesab\u0131n\u0131 temelden de\u011fi\u015ftirmektedir.
\n\u00d6l\u00e7ek, co\u011frafya ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n birle\u015fimi, herhangi bir \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n uzun s\u00fcreli, maliyetli ve sonucu belirsiz olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Bu, s\u00fcrekli askeri bask\u0131ya ra\u011fmen sava\u015f\u0131n sahada belirleyici bir de\u011fi\u015fim yaratmamas\u0131n\u0131n nedenini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olur. Bunun yerine, askeri eylemi net stratejik kazan\u0131mlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmenin zorlu\u011funu yans\u0131tan ge\u00e7ici bir duraklamaya do\u011fru ilerledi.
\nBu, gelecekteki \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n olas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Aksine, bu t\u00fcr \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n bu bir bu\u00e7uk ayda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden farkl\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6sterir. H\u0131zl\u0131 bir zafer olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck ve t\u0131rmanma maliyetlerinin y\u00fcksek oldu\u011fu durumlarda do\u011frudan, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00e7at\u0131\u015fma daha az \u00e7ekici hale gelir. Bunun yerine, tam \u00f6l\u00e7ekli sava\u015ftan k\u0131sa kalan ancak kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015famayan s\u0131n\u0131rl\u0131 angajmanlar, ayarlanm\u0131\u015f tepkiler ve stratejik sinyalle\u015fme modelleri ortaya \u00e7\u0131kar.
\nABD ve di\u011fer b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler i\u00e7in sonu\u00e7lar da ayn\u0131 derecede \u00f6nemlidir. 2003’teki Irak’ta g\u00f6r\u00fclen h\u0131zl\u0131, kesin harekat beklentisi bu ba\u011flamda \u00e7ok daha az uygulanabilir hale gelmektedir. Askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fck hala sava\u015f alan\u0131n\u0131 \u015fekillendirebilir, ancak zaman\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131ramaz veya sonu\u00e7lar\u0131 garanti edemez.
\nNihayetinde, \u00e7at\u0131\u015fma modern sava\u015f\u0131n do\u011fas\u0131nda daha geni\u015f bir de\u011fi\u015fime i\u015faret ediyor. Zafer art\u0131k h\u0131z veya ba\u015flang\u0131\u00e7taki \u00fcst\u00fcnl\u00fckle de\u011fil, dayan\u0131kl\u0131l\u0131k, uyarlanabilirlik ve karma\u015f\u0131k ortamlarda etkili bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fma yetene\u011fi ile tan\u0131mlan\u0131yor. Bu, ABD’nin sava\u015f\u0131 yeniden ba\u015flat\u0131p ba\u015flatmama konusundaki hesaplamalar\u0131nda \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olabilir.
\nBu makalede ifade edilen g\u00f6r\u00fc\u015fler yazar\u0131n kendi g\u00f6r\u00fc\u015fleridir ve Al Jazeera’nin editoryal duru\u015funu yans\u0131tmayabilir.
\n#\u0130ranSava\u015f\u0131 #ModernSava\u015f #ABD\u0130ran #Jeopolitik #AskeriStrateji #Ortado\u011fu #Savunma #\u00c7at\u0131\u015fmaAnalizi #K\u00fcreselG\u00fcvenlik #AskeriDersler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve \u0130ran on y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir ilk kez do\u011frudan m\u00fczakerelerde bulundu. ABD ve \u0130ran’\u0131n pozisyonlar\u0131 birbirinden olduk\u00e7a uzak oldu\u011fu i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fmeler anla\u015fma sa\u011flanamadan sona erdi. Bundan sonra ne olaca\u011f\u0131 belirsizli\u011fini korurken, son bir bu\u00e7uk ayl\u0131k \u00e7at\u0131\u015fmalar sadece bu \u00e7at\u0131\u015fma hakk\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda modern sava\u015f\u0131n do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda da \u00f6nemli […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":271,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[24],"tags":[],"class_list":["post-270","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-iran_haberler"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/270","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=270"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/270\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/271"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=270"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=270"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/vanak.news\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=270"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}