بارشهای قابل توجه در فروردین و زمستان ۱۴۰۴ و بهار ۱۴۰۵، بار دیگر جانی تازه به پیکره نیمهجان دریاچه ارومیه بخشیده است. این پهنه آبی که سالها با چالشهای خشکسالی و برداشتهای بیرویه دست و پنجه نرم میکرد، اکنون با افزایش سطح آب و بالا آمدن تراز، نشانههای امیدوارکنندهای از احیا را به نمایش گذاشته است.
دریاچه ارومیه که زمانی یکی از بزرگترین و مهمترین دریاچههای شور جهان و بزرگترین دریاچه داخلی ایران محسوب میشد، در سالهای اخیر به یکی از مهمترین بحرانهای زیستمحیطی کشور تبدیل شده بود. اما اکنون، تصاویر ماهوارهای و آمارهای رسمی حاکی از افزایش سطح آب و زیر آب رفتن مجدد بخشهایی از پهنههای نمکی است که پیشتر خشک شده بودند. دادههای منتشر شده نشان میدهد حجم آب دریاچه در مقایسه با چهار سال گذشته در همین فصل به بیشترین میزان خود رسیده است.
مدیرکل حفاظت محیطزیست آذربایجانغربی، با اشاره به این روند بهبود، اعلام کرد که تراز دریاچه ارومیه نسبت به ابتدای سال آبی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ حدود یک متر افزایش یافته است. وی افزایش بارندگیهای مؤثر و جریانهای سطحی در رودخانههای منتهی به دریاچه را از عوامل اصلی این بهبود دانست و پیشبینی کرد که روند ورود آب به دریاچه در هفتههای آینده نیز ادامه یابد. افزایش سطح آب حتی امکان فعالیت مجدد قایقهای موتوری در پارک ملی دریاچه ارومیه را فراهم کرده که برای نظارت محیطبانان بر جزایر زیستگاهی حیاتی است.
کارشناسان محیطزیست تأکید میکنند که خشکشدن دریاچه ارومیه تنها یک مسئله محلی نیست و پیامدهای آن میتواند بخشهای وسیعی از کشور را تحتتأثیر قرار دهد؛ از جمله افزایش طوفانهای نمکی، تخریب زمینهای کشاورزی و تهدید سلامت ساکنان. عوامل متعددی مانند ساخت بیش از ۹۰ سد، برداشت بیرویه از منابع آب زیرزمینی، توسعه کشاورزی ناپایدار و تغییرات اقلیمی در بحرانی شدن وضعیت دریاچه نقش داشتهاند.
با وجود بهبود نسبی، کارشناسان معتقدند احیای پایدار دریاچه ارومیه تنها با مدیریت دقیق منابع آب امکانپذیر است. بخش کشاورزی که سهم عمدهای در مصرف آب حوضه آبریز دارد، نیازمند اصلاح الگوهای مصرف است. سرپرست حوضه آبریز دریاچه ارومیه با اشاره به افزایش ۹۷ درصدی بارندگی در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته، هشدار داد که ذخایر سدها همچنان نگرانکننده است و مدیریت صحیح آب، مستقل از میزان بارندگی، تعیینکننده است.
صیانت از حقابه دریاچه و جلوگیری از هرگونه مداخلهای که مانع رسیدن آب به آن شود، از اولویتهای ملی است. دبیر کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه بر لزوم لایروبی بستر رودخانهها، ساماندهی انشعابات، کنترل برداشتها و بازنگری در نحوه بهرهبرداری از منابع آب تأکید کرد. او همچنین نقش هماهنگی میان دستگاههای اجرایی و مشارکت مردم و کشاورزان را در این مسیر حیاتی دانست.
این فرصت تازه که بارشهای بهاری برای احیای دریاچه ارومیه فراهم آورده است، نباید موجب غفلت از اقدامات اساسی شود. تجربه نشان داده که بدون برنامهریزی بلندمدت، مدیریت دقیق منابع آب و همکاری همه ذینفعان، هرگونه بهبود کوتاهمدت میتواند به سرعت به شرایط بحرانی بازگردد. اکنون زمان آن است که طرحهای احیا با جدیت بیشتری پیگیری شوند تا این نگین آبی ایران برای نسلهای آینده حفظ شود.
#دریاچه_ارومیه #احیای_دریاچه_ارومیه #بحران_آب #محیط_زیست #بارش_بهاری #مدیریت_منابع_آب #حقابه #کشاورزی_پایدار #تغییرات_اقلیمی #ایران
Leave a Reply