Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in İran’a yönelik çatışmaları, küresel çapta neredeyse her şeyin fiyatını artırdı. Çatışmaların ilk günlerinde, petrol, gaz ve gübre gibi temel ürünlerin küresel tedarik zincirleri bu krizin ana odak noktasıydı. Ancak son günlerde eczacılar, savaşın bir sonucu olarak ilaç ve prezervatif gibi doğum kontrol ürünlerinin fiyatlarında da önemli bir artış olduğunu belirtiyor. Örneğin, Birleşik Krallık’ta eczaneler reçetesiz satılan ilaçlar için %20 ila %30 daha fazla ücret talep ederken, yaygın bir ağrı kesici olan parasetamolün fiyatı dörde katlandı. Hindistan’da ise kimyagerler, yaygın ağrı kesicilerin fiyatlarında %96’ya varan artışlar bildiriyor.
Bu fiyat artışlarının arkasındaki nedenleri ve dünya genelindeki ülkelerin ne kadar etkileneceğini inceleyelim:
İlaç Fiyatları Neden Arttı?
Çatışmaların ilk günlerinden bu yana, İran Hürmüz Boğazı’nı kapattı. Barış zamanında dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikinin %20’sinin bu boğazdan geçtiği biliniyor. Uzmanlar, bu durumun petrol tedarikine bağımlı olan ilaç tedarik zincirlerini de aksattığını belirtiyor.
Orta Doğu Küresel İlişkiler Konseyi’nde yerleşik olmayan kıdemli araştırmacı Frederic Schneider, Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, “İlaçlar hem petrokimyasal hammaddelere bağlıdır ve bunların büyük bir kısmı Basra Körfezi üzerinden temin edilmektedir” dedi.
Schneider ayrıca, “Doğu Asya ile Avrupa arasındaki ilaçlar dahil bazı lojistik rotaların, özellikle Dubai’de Körfez’de önemli deniz ve hava aktarma durakları bulunmaktadır. Bu rotalar özellikle kırılgandır çünkü birçok ilaç, kesintisiz soğuk zincir de dahil olmak üzere özel işlem gerektirir. Her ikisi de savaş nedeniyle aksadı” diye ekledi.
Belçika’daki Antwerp Üniversitesi’nde profesör ve ilaç lojistiği uzmanı Wouter Dewulf, ilaç tedarik zincirlerinin acil bir tehlike altında olmasa da, ilaçların hava lojistiğine yüksek oranda maruz kaldığı konusunda uyardı.
ABD-İsrail’in İran’a yönelik çatışmaları, yaygın iptaller, hava sahası kapanışları ve yaklaşan bir jet yakıtı kriziyle havayolları için ciddi aksaklıklara neden oldu.
Dewulf, “İlaçların %35’i hava yoluyla taşınırken, kritik veya hayat kurtarıcı ilaç ve aşıların yaklaşık %90’ı da bu şekilde taşınmaktadır. Küresel hava kargo akışlarının %22’sinin Orta Doğu’daki aksaklıklara maruz kaldığını tahmin ediyorum” dedi.
“Bu nedenle, şimdilik ana küresel etki, dünya çapında fiziksel bir kıtlıktan ziyade gecikmeler, yeniden yönlendirmeler ve daha yüksek maliyetlerdir.”
“Hava kargo ücretlerindeki artış nedeniyle, özellikle doğu-batı koridorlarında ilaç fiyatlarında mütevazı artışlar olabilir. Marjların çok daha ince olduğu jenerik ilaçlar için, göreceli fiyat artışı daha yüksek olabilir” diye ekledi.
Hangi İlaç Ürünleri Pahalılaştı?
Prezervatifler
Salı günü, dünyanın en büyük prezervatif üreticisi Karex’in CEO’su Goh Miah Kiat, tedarik zincirindeki devam eden aksaklıklarla başa çıkmak için fiyatların %20 ila %30 oranında artması gerekeceğini söyledi.
Reuters haber ajansına konuşan Kiat, “Durum kesinlikle çok kırılgan, fiyatlar pahalı… Şu anda maliyetleri müşterilere yansıtmaktan başka seçeneğimiz yok” dedi.
Karex, Durex ve Trojan gibi önde gelen markalara ve Birleşmiş Milletler tarafından yürütülen küresel yardım programlarına yılda 5 milyardan fazla prezervatif tedarik ediyor.
Miah Kiat, nakliye aksaklıkları nedeniyle Malezya merkezli şirketinden Avrupa ve ABD’ye giden prezervatif kargolarının hala denizde olduğunu belirtti.
“Hedeflerine ulaşmamış ancak çok ihtiyaç duyulan çok daha fazla prezervatifin gemilerde beklediğini görüyoruz” diyen Kiat, birçok gelişmekte olan ülkede de yeterli stok bulunmadığını ekledi.
Parasetamol
Birleşik Krallık ve Hindistan’daki eczaneler, baş ağrısı ve grip tedavisinde yaygın olarak kullanılan bir ilaç olan parasetamolün fiyatında artış olduğunu kaydetti.
Hindistan’daki Visakha Kimyagerler Derneği’nin eski yönetim kurulu üyesi, 17 Nisan’da ülkenin Economic Times gazetesine yaptığı açıklamada, “Parasetamol yaklaşık %96 oranında artıyor” dedi.
Bu tür ilaçların yapımında kullanılan hammaddelerin fiyatındaki artışın sorumlu olduğunu belirten yetkili, parasetamolün fiyatının %30 ila %40 daha artabileceğini sözlerine ekledi.
Birleşik Krallık’ta da parasetamol fiyatı arttı.
Ulusal Eczacılar Birliği (NPA) başkanı Olivier Picard, The Guardian gazetesine yaptığı açıklamada, 100 adet 500 mg parasetamol tablet paketi için toptancılara ödediği fiyatın Mart sonunda 41 peni (55 sent) artarak 1.99 sterline (2.69 dolar) çıktığını, ancak o zamandan beri 1.09 sterline (1.47 dolar) gerilediğini söyledi.
Hangi Ülkeler En Çok Etkilendi?
Bazı ülkelerde ilaç fiyatları şimdiden artmaya başlamış olsa da, Schneider Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, küresel çapta etkinin diğer tedarikçilerin olup olmamasına dahil olmak üzere çeşitli faktörlere bağlı olacağını söyledi.
“ABD’nin yerel hidrokarbon ve petrokimyasal tedariki var ve Çin talebinin çoğunu başka yerlerden karşılayabilir. Ancak Hindistan, önemli bir ilaç üreticisidir ve küresel ilaç tedarik ağında önemli bir darboğaz olan Körfez’den gelen tedariklere bağımlıdır” dedi.
Schneider, dikkate alınması gereken bir diğer önemli faktörün de stratejik stoklama olduğunu belirtti.
“Örneğin AB’nin, ilaçları da içeren yeni bir stoklama stratejisi olan ‘dayanışma mekanizması’ ve iki ila on aylık ilaç stoklama gereksinimleri bulunmaktadır. Bazı Küresel Kuzey ülkeleri, Birleşik Krallık’taki NHS gibi, alarm zillerini çalıyor ve önümüzdeki haftalarda kıtlık konusunda uyarıyorlar” diye kaydetti.
“Sorun, çoğu tedarik zinciri sorununda olduğu gibi, daha az veya hiç stoku olmayan ve tedarik sıkıntısı nedeniyle fiyat artışlarını karşılayacak yeterli finansal gücü olmayan Küresel Güney ülkeleri ve özellikle Sahra Altı Afrika için, Sudan, Yemen ve Filistin gibi insani krizler yaşayan ülkeler için daha akut” diye açıkladı.
“KİK ülkelerindeki durum görünüşe göre istikrarlı kalmaya devam ediyor, hükümetler tedariklerinin güvende olduğunu garanti ediyor, ancak işler tekrar kötüye giderse bu durum değişebilir” diye ekledi.
Dewulf, en çok etkilenmesi muhtemel ülkelerin doğrudan çatışmadan ve bölgesel aksaklıklardan etkilenenler olduğunu söyledi.
“Gerçek risk, küresel pazardan ziyade Lübnan, Filistin ve İran’dadır” dedi.
“İkinci bir grup eklemek isterim: Bu savaştan önce zaten ciddi baskı altında olan kırılgan, yardıma bağımlı ülkeler” dedi.
Üçüncü, daha koşullu bir risk grubunun ise ithalata bağımlı Körfez pazarları olduğunu, özellikle soğuk zincir ve kanser ilaçları için geçerli olduğunu söyledi. “Dubai, Abu Dabi ve Doha gibi büyük merkezler [hava saldırılarıyla] vurulduğunda bu akışlar yeniden yönlendirildi.”
“Orta Doğu’da tablo hala çatışma bölgelerine göre daha yönetilebilir durumda: Riskler ve gecikmeler var, henüz genelleşmiş bir çöküş yok, özellikle hava taşımacılığı yavaş yavaş geri döndüğü için. İlaçları taşımak için getiri daha yüksek olduğu için ilaçlar her zaman önceliklidir” diye ekledi.
#İlaçFiyatları #KüreselTedarikZinciri #HürmüzBoğazı #İranGerilimi #SağlıkEkonomisi #Parasetamol #Prezervatif #LojistikKrizi #OrtaDoğu #TedarikKıtlığı
Leave a Reply