من از حمله موشکی در تنگه هرمز جان سالم به در بردم، اما دوستم پیدا نشد

“تمام کشتی را لرزان حس کردم. فکر کردم مشکلی در موتور پیش آمده است. اما به محض اینکه از اتاقم بیرون آمدم، انفجار دیگری رخ داد.”
سونیل پونیا، ۲۶ ساله، در اولین شغل دریایی خود بود که در ساعات اولیه اول مارس، یک موشک به تانکر نفتی اسکای‌لایت اصابت کرد.
این کشتی که تحت تحریم‌های آمریکا قرار داشت، از دبی حرکت کرده و به تنگه هرمز – یکی از شلوغ‌ترین مسیرهای کشتیرانی جهان – نزدیک می‌شد. اسکای‌لایت اولین کشتی تجاری بود که پس از آغاز درگیری‌ها در منطقه مورد اصابت قرار گرفت.
در زمان حمله، سونیل در کابین خود در طبقه سوم خواب بود. او با هرج و مرج کامل در کشتی بیدار شد. موشک به موتورخانه اصابت کرده بود و آتشی را برافروخته بود که به سرعت در سراسر کشتی گسترش یافت.
او گفت: “یک خاموشی کامل بود و دود همه جا را فرا گرفته بود. همه در نفس کشیدن مشکل داشتند.”
“برخی از دریانوردان اهل جنوب هند گریه می‌کردند و با وحشت با خانه تماس می‌گرفتند. من به آنها گفتم که تماس نگیرند و کمک کردم تا آنها را به عرشه بیاورم.”
اما زمانی که به عرشه رسیدند، آتش در حال گسترش بود.
سونیل گفت: “همه جا نفت بود. شعله‌ها به سمت ما می‌آمدند، بنابراین ما به دریا پریدیم.”
نیروی دریایی عمان ظرف یک ساعت پس از حمله عملیات نجات را آغاز کرد و بازماندگان را از آب بیرون کشید. اما همه پیدا نشدند.
سونیل گفت: “به محض اینکه متوجه شدم دالیپ آنجا نیست، آن لحظه بود که به من ضربه زد. شروع به وحشت کردم. مدام فکر می‌کردم: چگونه به خانواده‌اش پاسخ خواهم داد؟”
دالیپ راتور، ۲۵ ساله، یک روز پس از سونیل به اسکای‌لایت پیوسته بود. هند یکی از بزرگترین تامین‌کنندگان دریانوردان برای صنعت کشتیرانی جهانی است، اما دالیپ و سونیل متوجه شدند که اهل روستاهای همسایه در راجستان هستند و به سرعت دوستان صمیمی شدند.
سونیل گفت: “مشکلات شبکه در کشتی وجود داشت، بنابراین نمی‌توانستیم اغلب با خانه تماس بگیریم. در آن لحظات، دالیپ در کنار من بود. او مانند یک برادر شد.”
ساعاتی قبل از حمله، دالیپ شیفت سونیل را در موتورخانه – منطقه‌ای که موشک به آن اصابت کرده بود – بر عهده گرفته بود.
دالیپ و کاپیتان کشتی، آشیش کومار، هر دو در این حمله کشته شدند. در حالی که برخی از بقایای کاپیتان پیدا شد، جسد دالیپ هرگز یافت نشد.

بحران گسترده‌تر در تنگه هرمز

داستان آنها بخشی از یک بحران گسترده‌تر است که در تنگه هرمز در حال وقوع است. در پی تشدید درگیری‌ها، مسیر تنگه هرمز که یک مسیر حیاتی برای ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی مایع جهان است، با چالش‌هایی مواجه شد.
شرکت اطلاعات دریایی کپلر به بی‌بی‌سی وریفای گفت که از زمان آغاز درگیری‌ها، ۳۸ کشتی تجاری در داخل و اطراف تنگه مورد اصابت قرار گرفته‌اند. داده‌های این شرکت نشان می‌دهد که ۲۴ کشتی توسط ایران و چهار کشتی توسط آمریکا مورد هدف قرار گرفته‌اند و بقیه موارد نامشخص هستند.
این درگیری‌ها باعث شده است که صدها کشتی نتوانند از تنگه عبور کنند. بر اساس گزارش سازمان بین‌المللی دریانوردی، بیش از ۲۰,۰۰۰ دریانورد در حال حاضر در خلیج فارس سرگردان هستند.
بر اساس قوانین دریایی، مالکان کشتی مسئول رفاه و بازگرداندن خدمه خود هستند. اگر مالکان کشتی عمل نکنند، مسئولیت می‌تواند به دولت پرچم کشتی و در نهایت به مقامات بندری منتقل شود.
بسیاری از مالکان کشتی‌ها برای خدمه خود که در تنگه سرگردان هستند، با استفاده از قایق‌های کوچک، غذا و مایحتاج ضروری را به کشتی‌های لنگر انداخته تحویل می‌دهند. اما برخی دیگر با کمبودهای زیادی مواجه شده‌اند.
از زمان تشدید درگیری‌ها، فدراسیون بین‌المللی کارگران حمل و نقل (ITF)، اتحادیه‌ای که از دریانوردان در مضیقه حمایت می‌کند، می‌گوید بیش از ۲,۰۰۰ درخواست کمک از افرادی در انواع کشتی‌های تجاری که در تنگه و اطراف آن گرفتار شده‌اند، دریافت کرده است.
مشکلات شامل دستمزدهای پرداخت نشده، اختلافات قراردادی، مشکلات بازگشت به خانه و کمبود مایحتاج اولیه مانند غذا و آب است.
محمد اراشدی، هماهنگ‌کننده شبکه ITF برای جهان عرب و ایران، می‌گوید برخی از خدمه عملاً در دریا سرگردان شده‌اند.
او یادداشت‌های صوتی سه دریانورد را که در حال حاضر در یک قایق کوچک در سواحل عمان لنگر انداخته‌اند، با بی‌بی‌سی به اشتراک گذاشت.
در این ضبط‌ها، مردان درخواست کمک می‌کنند و می‌گویند که ذخایر آنها رو به اتمام است و ماه‌هاست که از مالک کشتی خبری ندارند.
اراشدی گفت: “متاسفانه، صنعت به طور کلی در ریشه‌کن کردن این سرطان که همان رها کردن دریانوردان است، موفق نبوده است.”
ITF رها کردن را به مواردی تعریف می‌کند که مالکان کشتی خدمه را رها می‌کنند و آنها را بدون دستمزد، سرگردان و بدون مایحتاج ضروری مانند غذا، آب یا مراقبت‌های پزشکی می‌گذارند.
در سال گذشته، در مجموع ۶,۲۲۳ دریانورد در ۴۰۹ کشتی رها شدند. این نسبت کوچکی از ناوگان ۱۰۰,۰۰۰ نفری کشتی‌های تجاری فعال در سراسر جهان است، اما این اتحادیه می‌گوید این یک روند نگران‌کننده است.
دیوید لوسلی از بیمکو، یکی از بزرگترین انجمن‌های بین‌المللی کشتیرانی جهان، گفت که در حالی که صنعت تحت مقررات بین‌المللی فعالیت می‌کند، “موارد جداگانه‌ای وجود دارد که استانداردها به طور کامل رعایت نمی‌شوند و عواقب جدی برای رفاه دریانوردان دارند.”
او افزود: “درگیری‌های ژئوپلیتیکی خطراتی را که دریانوردان با آن روبرو هستند، به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.”
در حالی که بسیاری از دریانوردان گرفتار در منطقه رها نشده‌اند، این درگیری وضعیت از قبل ناامن را برای کسانی که رها شده‌اند، خطرناک‌تر کرده است.
رکس پریرا، ۲۸ ساله، اهل بمبئی، در اسکای‌لایت نبود اما توسط همان کارگزارانی که سونیل را استخدام کرده بودند، استخدام شد.
او گفت که بیش از چهار ماه قبل از شروع جنگ، شرایط وحشتناکی را در دریا تحمل کرده است. او گفت که آب آشامیدنی آنها با دیزل آلوده شده بود، بسیاری از غذاهایی که باید می‌خوردند منقضی شده بود و عکس‌هایی از آب قهوه‌ای کثیف را به اشتراک گذاشت که به گفته او به خدمه گفته شده بود با آن شستشو کنند.
با وجود درخواست او برای ترک کشتی ظرف چند روز پس از سوار شدن، او هیچ پاسخی به درخواست‌های کمک خود دریافت نکرد.
در عوض، او ماه‌ها در دریا نگه داشته شد. وقتی جنگ شروع شد، او در سواحل عراق مستقر بود و شاهد شلیک موشک‌ها در نزدیکی بود.
او گفت: “ما می‌توانستیم ایران را از جایی که بودیم ببینیم” و افزود که موشک‌ها “در اطراف ما پرواز می‌کردند.”
او گفت: “یک انفجار عظیم و دود بود و تمام کشتی می‌لرزید. ما بسیار ترسیده بودیم، می‌لرزیدیم و با هر کسی که ممکن بود تماس می‌گرفتیم.”
رکس هرگز نفهمید مالک کشتی‌اش چه کسی بود، اما سرانجام پس از دریافت کمک از یک اتحادیه کشتیرانی و سفارت هند، موفق شد به هند بازگردد، اما خانواده‌اش مجبور شدند هزاران پوند برای هزینه‌های سفر برای کمک به بازگشت او بپردازند.

کشتی بدون مالک

در مورد اسکای‌لایت، شناسایی مسئول کشتی دشوار است.
پلتفرم ردیابی دریایی مارین‌ترافیک، مالک کشتی را رد سی شیپ منیجمنت، یک شرکت مستقر در دبی، فهرست کرده است.
هنگامی که بی‌بی‌سی تلاش کرد با این شرکت تماس بگیرد، تماس‌ها با شماره‌ای که به این شرکت مرتبط بود، بی‌پاسخ ماند، در حالی که یک آدرس ایمیل ارائه شده برای شرکت، برگشت خورد.
به نظر می‌رسد این شرکت وب‌سایت فعالی نیز ندارد.
نه سونیل و نه خانواده دالیپ می‌گویند که از زمان حمله از مالک کشتی خبری نشنیده‌اند.
تحلیلگران دریایی می‌گویند تحریم‌ها نحوه عملکرد برخی کشتی‌ها را تغییر داده است، به طوری که کشتی‌ها به طور فزاینده‌ای به ساختارهای مالکیت مبهم، تغییر پرچم و بیمه‌گر، و شبکه‌های مدیریت پیچیده برای ادامه تجارت متکی هستند.
کارشناسان می‌گویند این اقدامات می‌تواند شناسایی مسئول نهایی یک کشتی را در صورت بروز مشکل بسیار دشوارتر کند.
اسکای‌لایت در دسامبر سال گذشته توسط آمریکا به دلیل حمل نفت ایران تحریم شد. پس از آن، بیمه خود را از دست داد و دیگر در کشوری – که به عنوان دولت پرچم شناخته می‌شود و مسئول اجرای استانداردهای ایمنی و قانونی در یک کشتی تجاری است – ثبت نشده بود.
قبلاً توسط هایدور بیمه شده بود، اما سخنگوی این شرکت به بی‌بی‌سی گفت که پوشش آنها زمانی که آمریکا تحریم‌هایی را بر کشتی اعمال کرد، به پایان رسید. ITF تأیید کرد که هیچ بیمه‌گر بعدی برای کشتی ثبت نشده بود.
ما همچنین مکاتبات از پالائو – دولت پرچم که قبلاً به کشتی مرتبط بود – را دیده‌ایم که بیان می‌کند پس از تحریم‌های آمریکا، اسکای‌لایت از ثبت خارج شد و دیگر پرچم این کشور را نداشت.
در زمان اصابت، اسکای‌لایت هم بیمه نشده و هم عملاً بی‌کشور بود.
میشل باکمن، تحلیلگر دریایی در ویندوارد، می‌گوید: “از آنجا که بیمه‌ای وجود ندارد، غرامتی نیز نخواهد بود.”
“شما به وجدان مالک کشتی واگذار می‌شوید. آیا می‌توانید مالک کشتی را پیدا کنید؟ معمولاً در این موارد، آنها هیچ کجا دیده نمی‌شوند. آنها عمداً مالکیت را از طریق لایه‌هایی از شرکت‌ها در کشورهایی ساختار می‌دهند که شناسایی مسئول نهایی کشتی بسیار دشوارتر است.”
برای خانواده دالیپ، عدم وجود بیمه می‌تواند عواقب ویرانگری داشته باشد.
بر اساس قوانین دریایی، کشتی‌های تجاری موظف به داشتن بیمه برای پوشش مرگ و میر و جراحات خدمه هستند. بدون آن، خانواده‌ها برای دریافت غرامت با مشکل مواجه می‌شوند.
به گفته سونیل، قبل از سوار شدن به اسکای‌لایت، یک کارگزار استخدام در هند به او گفته بود که کشتی بیمه شده است.
او گفت: “به من گفته شد که تمام اسناد موجود است و بیمه وجود دارد.”
قرار دادن دریانوردان در یک کشتی بدون بیمه، نقض قوانین دریایی است.
هنگامی که بی‌بی‌سی با یکی از کارگزاران درگیر در استخدام سونیل تماس گرفت، او گفت: “ما چنین اطلاعاتی نداریم که بیمه‌ای وجود ندارد.” او ادعا کرد که مسئولیت بر عهده کارگزار دیگری مستقر در دبی است. ما با کارگزار مستقر در دبی تماس گرفتیم و پیام دادیم اما پاسخی دریافت نکردیم.
سونیل می‌گوید هرگز به کار در دریا باز نخواهد گشت.
او گفت: “نتوانسته‌ام شجاعت لازم را برای رفتن و دیدن خانواده دالیپ جمع کنم.”
“اگر خانه‌اش را ببینم… حضور او را حس خواهم کرد و می‌توانم او را آنجا تصور کنم. خیلی دلتنگش هستم.”