Ateşkes İranlılara bir nebze rahatlama getirse de ekonomik görünüm kasvetli kalmaya devam ediyor

Tahran, İran – Bu hafta İran’da daha fazla insan işine geri dönüyor; zira çatışmalardaki bir duraklama, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in bombardımanından geçici bir soluklanma sağlasa da, çoğu kişi için ekonomik görünüm kasvetli kalmaya devam ediyor.
Başkentteki ticari bir merkez olan Tahran Kapalı Çarşı’sının dar koridorları, atölyeleri ve depolarından oluşan ağda, çarşamba gününe kadar gece boyunca ilan edilen ateşkes öncesine kıyasla, çalışma haftasının ilk günü olan cumartesi günü daha fazla dükkan açık kaldı ve daha uzun saatler hizmet verdi.
Ancak tüccarlar, satışların savaş öncesi döneme kıyasla yavaş seyretmeye devam ettiğini belirtti.
Çarşının metal eşya, alet ve hafif sanayi ürünleri satan bölümünde çalışan bir satıcı, “Neredeyse tam bir durgunluk var” dedi.
Al Jazeera’ye konuşan satıcı, “Bugün toptancılardan bazı ürünler için yeni fiyat listeleri aldık, her şey ocak sonundaki listelere kıyasla yaklaşık yüzde 20-30 daha pahalı” dedi ve savaş nedeniyle gelecekte yeni malların ne zaman, nasıl, ne kadar veya hangi fiyatlarla ithal edilebileceğinin belirsiz olduğunu ekledi.
Ocak fiyatlarının, ülke genelinde binlerce kişinin öldürüldüğü haftalar süren protestoların ardından kötüleşen yaygın enflasyondan etkilenmeleri nedeniyle önceki aylara kıyasla benzer bir sıçramayı işaret ettiğini ve devletin ülke genelinde 20 gün süren neredeyse tam bir internet karartması uyguladığını söyledi.
İslam Cumhuriyeti, 28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana neredeyse tam bir internet kesintisi daha uyguladı; bu durum, şehirlerine düşen bombalardan ve düşen ekonomiden kurtulmaya çalışan aileler için sayısız gelir kaynağının yok olmasına neden oldu.
Tahran’da yaşayan genç bir kadın, geçen hafta Başkan Donald Trump’ın kullandığı kıyametvari söylemlerin ortasında ortaya çıkan korkulara atıfta bulunarak, “Hiçbir yetkilinin, internetin de ABD tarafından tehdit edilen enerji santralleri gibi kritik bir sivil altyapı olduğunu düşünmemesini anlayamıyorum” dedi.
Google Meet kullanarak öğrencilere ders veren çevrimiçi bir İngilizce öğretmeni olan bu kadın, şimdi küresel internetin yokluğunda hizmetlerin tamamen çökmesini önlemeye yarayan ilkel bir intranet üzerinde çalışan yerel, devlet destekli platformları kullanmak zorunda kalıyor.
Yerel mesajlaşma hizmetlerinin ve diğer platformların güvenlik ve veri şifreleme açısından güvensiz olduğunu ve çoğunun yalnızca İran IP’si üzerinden bağlanan kişilere erişim sağladığını, bunun da daha iyi bir yaşam arayışıyla İran’ı terk eden yurt dışındaki öğrencilerini dışladığını belirtti.
Kapalı Çarşı’daki satıcı da çevrimiçi satışlarının neredeyse sıfıra düştüğünü, çünkü müşterilerin sitelerini daha önceki bilgileri veya kullanıcıları nadiren amaçlanan arama sonuçlarına yönlendirmeyi başaran yerel internet tarayıcıları dışında bulma imkanının olmadığını söyledi.
Savaş ve ocak protestolarından çok önce yürürlükte olan ve durumu kötüleştiren acımasız internet kısıtlamalarını kaldırma sözü veren Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan hükümeti, “güvenlik gerekçeleriyle” kısıtlamaların devam edeceğini bildirdi.
BİT Bakanı Settar Haşimi geçen hafta bakanlığının bir avuç dijital işletmeye kredi ve daha iyi internet bağlantıları içerebilecek “hedef odaklı ve entegre destek” sağlayacağını söyledi, ancak işletmelerin veya hiçbir hükümet desteği almayacak milyonlarca kişinin müşterileri çevrimdışı kalırken nasıl faaliyet göstereceği belirsizliğini koruyor.
Devletin farklı insanlar ve meslekler için değişen derecelerde bağlantı sağlayan kademeli bir internet sistemi oluşturma yönündeki yıllardır süren vizyonunu hayata geçirmeye çalışmasıyla, bir dizi telekomünikasyon operatörü de “Internet Pro” planlarını açıkladı.
Her yerde işten çıkarmalar: Sivil altyapıya yönelik saldırıların derinleşen etkisi önümüzdeki haftalar ve aylarda daha belirgin hale geleceğinden, zor durumdaki İran ekonomisi için durum daha da kötüleşebilir.
ABD ve İsrail, İran’ın önde gelen çelik fabrikalarını, petrokimya üreticilerini, alüminyum üreticilerini, havaalanlarını ve sivil uçaklarını, limanlarını ve gümrük idarelerini, köprülerini ve demiryolu ağlarını, petrol ve gaz tesislerini bombalayarak hizmet dışı bıraktı.
Savaş bugün sona erse bile İran’ın yeniden inşa etmesi yıllar alacak; üstelik ülke savaş öncesinde bile büyük bir bütçe sıkıntısıyla karşı karşıyaydı ve yabancı yatırımları artırmak amacıyla ABD ve Birleşmiş Milletler tarafından nükleer programı nedeniyle uygulanan ağır yaptırımların kaldırılmasına dair hala bir umut yok.
İranlı, ABD’li ve İsrailli yetkililer, İslamabad’da Pakistan arabuluculuğunda yürütülen müzakerelerde çatışan talepler sunmaya ve zafer ilan etmeye devam ediyor.
Bölgede şu anda 50.000’den fazla ABD askeri, uçak gemileri ve bir dizi başka askeri varlık bulunuyor; Washington, bunlardan bazılarının İran topraklarına kara saldırıları başlatmak, petrol ve gaz tesislerini daha da yok etmek ve Hürmüz Boğazı’nı zorla yeniden açmaya çalışmak için kullanılabileceği tehdidinde bulunuyor.
Bu arada, İran ekonomisinin tüm sektörleri yerel kötü yönetim ve yolsuzluk, yaptırımlar, bir yıldan kısa sürede yaşanan iki büyük savaş ve iki aydan uzun süredir devam eden neredeyse tam ülke çapında internet kesintisinin ölümcül bir karışımından etkilendi.
Teknoloji firmaları yalnızca birkaç aylık sözleşmeler imzalıyor, büyük otomobil üreticileri binlerce işçiyi işten çıkardı ve çok sayıda gazeteci devlet ve özel sektör medya kuruluşları tarafından işten çıkarıldı.
Tahran’dan bir video oyunu eleştirmeni ve çevrimiçi içerik üreticisi Al Jazeera’ye, kendisinin ve diğer birçok kişinin kıt birikimlerini çoktan tükettiğini söyledi. Bazı profesyonel ekipmanlarını ve diğer eşyalarını satmaya çalıştığını, ancak bazılarının piyasa fiyatının altında bile alıcı bulamadığını belirtti.
“Savaş olsun ya da olmasın, uzun zamandır ölü gibi hissediyoruz. Sadece sesimiz kısılmakla kalmıyor, aynı zamanda temel ihtiyaçlarımızı karşılamak için de mücadele etmek zorundayız” dedi.
#İranEkonomisi #İranAteşkes #Tahran #İranSavaşı #İnternetKısıtlamaları #EkonomikKriz #İranYaptırımları #HürmüzBoğazı #ABDİran #İsrailİran