در حالی که تلاشهای دیپلماتیک برای از سرگیری مذاکرات آتشبس بین ایالات متحده و ایران ادامه دارد، واشنگتن و تهران همچنین در حال مذاکره بر سر توافقی درباره غنیسازی اورانیوم ایران بودهاند.
ذخایر فعلی اورانیوم غنیشده ایران – و توانایی آن برای غنیسازی بیشتر – از عناصر اصلی خواسته دیرینه دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بوده است که تهران نه تنها متعهد شود سلاح هستهای نسازد، بلکه توانایی انجام این کار را نیز کنار بگذارد.
اکنون، طبق گزارشهای متعدد رسانههای آمریکایی، اختلافات مشخصی در مورد غنیسازی هستهای ایران به عنوان مانعی جدی در مذاکرات بین دو کشور با هدف پایان دادن به جنگ آنها پدیدار شده است.
تیمهای بلندپایه از آمریکا و ایران آخر هفته در اسلامآباد پاکستان دیدار کردند، اما نتوانستند بر سر توافقی به نتیجه برسند. پاکستان در تلاش است تا هر دو طرف را به دور دوم مذاکرات بکشاند.
شکست مذاکرات در پاکستان در آخر هفته بر سر اصرار آمریکا مبنی بر تعلیق برنامه غنیسازی اورانیوم ایران به مدت ۲۰ سال در ازای لغو تحریمها رخ داد، که با مخالفت تهران برای موافقت با تعلیق غنیسازی فراتر از پنج سال مواجه شد.
پس چرا ایران و آمریکا بر سر مدت زمان غنیسازی اورانیوم بحث میکنند؟ آیا این موضوع بر مذاکرات آتشبس تأثیر خواهد گذاشت؟
آنچه میدانیم:
غنیسازی اورانیوم به چه معناست؟
اورانیوم یک ماده رادیواکتیو طبیعی است که در سنگها، خاک و آب یافت میشود و پس از غنیسازی، به عنوان منبع سوخت برای راکتورهای هستهای استفاده میشود.
این ماده به شکل سه ایزوتوپ طبیعی (عناصر شیمیایی که تعداد پروتونهای برابر اما تعداد نوترونهای متفاوتی در هسته خود دارند) وجود دارد: اورانیوم-۲۳۴ (U-234)، اورانیوم-۲۳۵ (U-235) و اورانیوم-۲۳۸ (U-238). U-235 به شدت رادیواکتیو است؛ ایزوتوپهای دیگر اینگونه نیستند.
به گفته آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA)، نهاد نظارتی هستهای سازمان ملل، غنیسازی اورانیوم “فرآیندی است که طی آن نسبت ایزوتوپی U-235 از ۰.۷۲ درصد به ۹۴ درصد افزایش مییابد.”
آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگوید اورانیوم در صورتی کمغنیشده محسوب میشود که نسبت ایزوتوپی U-235 آن زیر ۲۰ درصد باقی بماند. این نوع اورانیوم معمولاً در راکتورهای غیرنظامی و تجاری برای تولید برق برای خانهها و صنایع استفاده میشود. اگر نسبت ایزوتوپی آن بیش از ۲۰ درصد باشد، اورانیوم با غنای بالا در نظر گرفته میشود.
برای اینکه غنیسازی در سطح تسلیحاتی در نظر گرفته شود، باید از ۹۰ درصد فراتر رود.
اورانیوم همچنین برای انجام فرآیند غنیسازی باید به شکل گاز باشد و بیشتر کشورها، از جمله ایران، از فرآیند چرخاندن هگزافلوراید اورانیوم برای غنیسازی آن استفاده میکنند. این کار شامل وارد کردن گاز به سانتریفیوژهای با سرعت بالا است. U-235 سبکتر از U-238 سنگینتر جدا میشود.
سپس اورانیوم-۲۳۵ غنیشده مفید برای سوخت هستهای جمعآوری میشود.
ایران چقدر اورانیوم غنیشده دارد؟
در حال حاضر، گمان میرود ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم (۹۷۰ پوند) اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد داشته باشد – سطحی که رسیدن به آستانه ۹۰ درصد مورد نیاز برای تولید سلاح هستهای را بسیار سریعتر میکند.
رافائل گروسی، رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی، اوایل ماه مارس به الجزیره گفت که این مقدار، از لحاظ نظری، برای تولید بیش از ۱۰ کلاهک هستهای کافی است. وی افزود که تقریباً نیمی از اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده احتمالاً هنوز در یک مجموعه تونل زیرزمینی در تأسیسات هستهای اصفهان ایران قرار دارد.
همچنین گمان میرود مقداری نامعلوم در تأسیسات نطنز ذخیره شده باشد. این دو سایت هستهای زیرزمینی، به همراه سومی در فردو، در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه ژوئن ۲۰۲۵ تخریب یا به شدت آسیب دیدند و در طول درگیریهای کنونی نیز دوباره هدف قرار گرفتهاند.
مشخص نیست که آیا این ذخایر زیر آوار مدفون شدهاند – و اورانیوم غنیشده در چه وضعیتی قرار دارد.
مشکل برنامه غنیسازی اورانیوم ایران چیست؟
ایران همواره تأکید کرده است که برنامه غنیسازی اورانیوم آن تنها برای اهداف انرژی غیرنظامی است، با وجود اینکه اورانیوم را بسیار فراتر از آستانه مورد نیاز برای این منظور غنیسازی کرده است.
اسرائیل و آمریکا بارها ایران را به غنیسازی اورانیوم برای توسعه سلاحهای هستهای متهم کردهاند. آمریکا و متحدانش، به ویژه اروپا، چندین دور تحریم را علیه این کشور اعمال کردهاند.
در سال ۲۰۱۵، ایران با قدرتهای جهانی به رهبری باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، به توافقی به نام برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) دست یافت. بر اساس این توافق، تهران موافقت کرد که برنامه هستهای خود را در ازای لغو تحریمها کاهش دهد.
اما در سال ۲۰۱۸، در اولین دوره ریاستجمهوری خود، ترامپ آمریکا را از این توافق خارج کرد و آن را “یکطرفه” خواند و تحریمها را دوباره علیه ایران اعمال کرد.
از آن زمان، ترامپ بارها گفته است که ایران نباید توانایی تولید سلاح هستهای داشته باشد. این یکی از خواستههای اصلی واشنگتن در طول مذاکرات با مقامات ایرانی در سال گذشته بوده و همچنین توجیه اصلی واشنگتن هنگام بمباران تأسیسات هستهای ایران در جنگ ۱۲ روزه سال گذشته بود.
این همچنین یکی از دلایلی بود که آمریکا هنگام آغاز جنگ علیه ایران در فوریه سال جاری اعلام کرد، با وجود اینکه در آن زمان در حال مذاکرات فعال با این کشور بر سر غنیسازی اورانیوم بود.
گزارش شده است که ترامپ در حال بررسی اعزام نیروهای ویژه آمریکا به ایران برای توقیف ذخایر اورانیوم با غنای بالای این کشور بوده است.
مقامات ایرانی اعلام کردهاند که در مذاکرات گذشته آماده بحث در مورد کاهش سطح غنیسازی هستند، اما از برچیدن کامل برنامه هستهای ایران خودداری کردهاند.
چرا مدت زمان ممنوعیت غنیسازی اورانیوم ایران اهمیت دارد؟
به گزارش رسانههای آمریکایی، مذاکرات آتشبس در اسلامآباد، پایتخت پاکستان، بدون توافق به دلیل اختلافات بر سر برنامه هستهای ایران شکست خورد؛ واشنگتن خواستار تعلیق ۲۰ ساله و ایران پیشنهاد تعلیق پنج ساله را داده بود.
ام. وی. رامانا، استاد خلع سلاح، امنیت جهانی و انسانی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، به الجزیره گفت که بحث کنونی در مورد اینکه ایران چه مدت باید غنیسازی اورانیوم را تعلیق کند، در درجه اول یک فرآیند چانهزنی است.
او گفت: “هم دولت آمریکا و هم دولت ایران سرمایه سیاسی زیادی را روی برنامه غنیسازی ایران گذاشتهاند. اختلاف در سالها و ماههای اخیر این بوده که ترامپ میخواست ایران این برنامه را به طور کامل کنار بگذارد و ایران هرگز از انجام این کار خودداری کرده است.”
وی افزود: “اکنون آنها کمی از آن موضع فاصله گرفتهاند و در تلاشند مواضعی را اتخاذ کنند که تا حدودی به یکدیگر نزدیکتر باشند. فراتر از آن، من نمیتوانم هیچ دلیل فنی برای ۲۰ یا پنج سال بودن [مدت زمان تعلیق] تشخیص دهم.”
بر اساس برجام، ایران موافقت کرد که سطح غنیسازی U-235 خود را به ۳.۶۷ درصد – سطوحی که برای سوخترسانی به نیروگاههای هستهای غیرنظامی مانند نیروگاه بوشهر کافی است، اما بسیار کمتر از آنچه برای تسلیحات لازم است – به مدت ۱۵ سال محدود کند. همچنین موافقت کرد که به مدت ۱۰ سال سانتریفیوژ جدیدی نسازد و تعداد سانتریفیوژهای موجود را در طول آن دهه کاهش دهد. غنیسازی – تا ۳.۶۷ درصد – تنها در تأسیسات نطنز مجاز بود. و ذخایر اورانیوم غنیشده ایران زیر ۳۰۰ کیلوگرم (۶۶۰ پوند) نگهداری میشد.
در زمانی که ترامپ به طور یکجانبه از برجام خارج شد، ایران طبق گفته آژانس بینالمللی انرژی اتمی و آژانسهای اطلاعاتی آمریکا، به طور کامل به تعهدات خود پایبند بود.
ایان لسر، پژوهشگر برجسته در صندوق مارشال آلمان در ایالات متحده، گفت که هشت سال بعد، شرایط برجام ممکن است حداقل تا حدی مسئول کشمکش بر سر مدت زمانی باشد که ایران با محدود کردن برنامه غنیسازی خود موافقت میکند.
لسر گفت: “در آن زمان، او [ترامپ] و دیگر منتقدان احساس میکردند که افق ۱۰ ساله بسیار کوتاه است. بنابراین جای تعجب نیست که هر دو طرف باید به دنبال ارائه ‘توافقی بهتر’ از دیدگاه خود باشند.”
به عبارت دیگر، ایران میخواهد به دورهای کمتر از ۱۰ سال متعهد شود و آمریکا به دورهای طولانیتر از یک دهه.
پس از پایان دور اول مذاکرات آتشبس بدون توافق در آخر هفته، جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا – که ریاست هیئت کشورش را بر عهده داشت – به خبرنگاران گفت که “توپ در زمین ایران است.”
او گفت: “این یک چیز است که ایرانیها بگویند سلاح هستهای نخواهند داشت. و چیز دیگری است که ما مکانیزمی را برای اطمینان از عدم وقوع آن ایجاد کنیم.”
کریس فدرستون، دانشمند علوم سیاسی در دانشگاه یورک، به الجزیره گفت که ایران به طور قابل درکی علاقهمند است که در مذاکرات خود کمترین امتیازات را به آمریکا بدهد.
فدرستون توضیح داد: “برای آمریکا، آنها مدتهاست این دیدگاه را دارند که ایران باید از دستیابی به سلاحهای هستهای بازداشته شود. به همین دلیل، آنها میخواهند اطمینان حاصل کنند که ایران تا حد امکان متعهد به عدم غنیسازی اورانیوم شود. نکته مهم این است که هر چه ایران مدت طولانیتری بدون غنیسازی اورانیوم بماند، شروع مجدد این فرآیند دشوارتر خواهد بود.”
وی افزود که برای ترامپ، این موضوع همچنین به این معنی است که بتواند ادعاهای خود مبنی بر پیروزی در جنگ را توجیه کند.
فدرستون گفت: “تعهد ایران به عدم غنیسازی اورانیوم برای طولانیترین زمان ممکن میتواند به عنوان یک ‘موفقیت’ تلقی شود. و او میتواند نشان دهد که با این جنگ به چیزی دست یافته است.”
#ایران #آمریکا #غنی_سازی_اورانیوم #برنامه_هسته_ای_ایران #مذاکرات_هسته_ای #برجام #صلح #تحریم #سیاست_خارجی #امنیت_بین_الملل
چرا آمریکا و ایران بر سر مدت زمان ممنوعیت غنیسازی اورانیوم اختلاف دارند؟
Leave a Reply