بیاعتنایی دونالد ترامپ به متحدان ناتو حتی به قبل از اولین دوره ریاستجمهوری او در ایالات متحده بازمیگردد. از خشم او نسبت به هزینههای دفاعی نسبتاً پایین آنها گرفته تا – اخیراً – تهدید به تصرف گرینلند، قلمرو دانمارک که از اعضای ناتو است، رهبر آمریکا مدتهاست که این ائتلاف را در لبه پرتگاه نگه داشته است.
اما به گفته تحلیلگران، تصمیم متحدان ناتو برای عدم پیوستن به جنگ ترامپ علیه ایران، شکاف را به سطوحی بیسابقه تعمیق کرده است. این هفته، ترامپ عدم حمایت آنها را لکهای بر ائتلاف خواند که «هرگز محو نخواهد شد». فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ساعاتی بعد با صراحت بیشتری گفت: این درگیری «به یک آزمون استرس فراآتلانتیکی تبدیل شده است».
این رفت و برگشت، یک پرسش اساسی را که بحران خاورمیانه آشکار کرده و کارشناسان میگویند ناتو دیگر نمیتواند آن را به تعویق بیندازد، برجسته میکند: آیا ائتلاف فراآتلانتیکی میتواند دوام بیاورد، به ویژه اگر ایالات متحده از آن خارج شود؟
جیم تاونسند، پژوهشگر ارشد مرکز امنیت نوین آمریکا و معاون پیشین دستیار وزیر دفاع در امور اروپا و ناتو، گفت: «در ناتو، نه در دولت فعلی آمریکا و نه در دولت بعدی، بازگشتی به روال عادی نخواهد بود. ما نزدیکتر از همیشه به فروپاشی هستیم.»
ترامپ نمیتواند خودسرانه ایالات متحده را از این ائتلاف خارج کند. برای انجام رسمی این کار، او به اکثریت دو سوم آرا در سنای آمریکا یا مصوبه کنگره نیاز دارد – سناریوهایی که بعید است به این زودی محقق شوند، چرا که ناتو همچنان از حمایت گسترده بسیاری از قانونگذاران در هر دو حزب اصلی آمریکا برخوردار است.
اما ترامپ میتواند کارهای دیگری انجام دهد. ایالات متحده هیچ تعهدی برای کمک به متحدان خود در صورت حمله ندارد. ماده 5 این پیمان، تعهد دفاع جمعی اعضا را بیان میکند، اما به طور خودکار پاسخ نظامی را اجباری نمیکند – و در میان متحدان تردید وجود دارد که آیا واشنگتن هرگز به کمک خواهد آمد یا خیر.
ایالات متحده همچنین میتواند حدود 84,000 سرباز آمریکایی مستقر در سراسر اروپا را از این قاره خارج کند. وال استریت ژورنال روز چهارشنبه گزارش داد که ترامپ در حال بررسی انتقال برخی پایگاههای آمریکایی از کشورهایی است که در طول جنگ ایران بیفایده تلقی شدهاند و انتقال آنها به کشورهای حامیتر. او میتواند پایگاههای نظامی آمریکا را تعطیل کند و هماهنگی نظامی با متحدان را متوقف سازد.
از آنجایی که تضمینهای امنیتی آمریکا به اروپا از زمان تأسیس ناتو زیربنای آن بوده است، چنین عدم تعهدی آسیب کافی را وارد خواهد کرد.
استفانو استفانینی، سفیر پیشین ایتالیا در ناتو (2007 تا 2010) و مشاور ارشد سابق ریاستجمهوری ایتالیا، گفت: «او نیازی به ترک ناتو برای تضعیف آن ندارد؛ تنها با گفتن اینکه ممکن است این کار را انجام دهد، اعتبار آن را به عنوان یک ائتلاف مؤثر از بین برده است.»
با این حال، متحدان بیدفاع نیستند. حمله روسیه به اوکراین، وضعیت تضعیف شده صنایع دفاعی اروپا و وابستگی عمیق آنها به ایالات متحده را آشکار کرد. این موضوع، همراه با بحرانهای دیپلماتیک متعدد در مشارکت آمریکا و ناتو – از جمله تهدید ترامپ برای کنترل گرینلند – متحدان اروپایی را به سرمایهگذاری بیشتر در قابلیتهای دفاعی سوق داده است. بین سالهای 2020 تا 2025، هزینههای دفاعی کشورهای عضو بیش از 62 درصد افزایش یافته است.
با این حال، بر اساس گزارشی از مؤسسه بینالمللی مطالعات امنیتی (IISS)، زمینههایی که اروپا از وابستگی بیش از حد به آمریکا رنج میبرد شامل توانایی حمله عمیق به خاک دشمن، اطلاعات، نظارت و شناسایی، قابلیتهای فضایی مانند اطلاعات ماهوارهای، لجستیک و دفاع هوایی و موشکی یکپارچه است.
این چالشها همچنان قابل توجه هستند. برای رفع آنها به یک دهه یا بیشتر زمان و حدود 1 تریلیون دلار برای جایگزینی عناصر کلیدی قابلیتهای نظامی متعارف آمریکا نیاز است. گزارش IISS میگوید که صنایع دفاعی اروپا برای افزایش سریع تولید با مشکل مواجه هستند و بسیاری از ارتشهای اروپایی نمیتوانند به اهداف جذب و حفظ نیروهای خود دست یابند.
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند که یک ناتوی اروپایی امکانپذیر است. مینا آلاندر، تحلیلگر مرکز مطالعات اروپای شرقی استکهلم در مؤسسه امور بینالملل سوئد، میگوید که ناتو در طول سالها به ساختاری برای همکاری نظامی بین کشورهای اروپایی تبدیل شده است.
آلاندر گفت: «بنابراین ناتو میتواند از جنگ ایران – و حتی خروج آمریکا – جان سالم به در ببرد، زیرا اعضای اروپایی انگیزه دارند آن را حفظ کنند، حتی اگر به شکلی کاملاً متفاوت باشد.»
برای برخی، مهلت سال 2029 است. طبق برآوردهای ژنرال کارستن برویر، رئیس دفاع آلمان، این زمانی است که روسیه ممکن است نیروهای خود را به اندازه کافی بازسازی کرده باشد تا به قلمرو ناتو حمله کند. برویر در ماه مه سال گذشته گفت: «اما آنها میتوانند خیلی زودتر ما را آزمایش کنند»، و دستور داد ارتش آلمان تا آن زمان به طور کامل به سلاح و سایر تجهیزات مجهز شود. برخی دیگر تخمین میزنند که مسکو میتواند این تهدید را از اوایل سال 2027 ایجاد کند.
و در مورد ایالات متحده – آیا بدون ناتو عملکرد بهتری خواهد داشت؟
به گفته استفانینی، سفیر پیشین، بحث در مورد ناتو اغلب «تحریف» میشود تا دلیل وجودی این ائتلاف را صرفاً در جهت محافظت از اروپا در برابر روسیه، به عنوان لطفی از سوی آمریکا به این قاره، به تصویر بکشد.
ناتو شبکهای از ائتلافها بود که در آغاز جنگ سرد علیه اتحاد جماهیر شوروی متولد شد. برای دههها، ایالات متحده تلاش کرد تا تا حد امکان کشورهای بیشتری را به این ائتلاف جذب کند و کشورهایی را که امتناع میکردند، دوستان دشمن تلقی میکرد.
پس از حملات 11 سپتامبر 2001 به ایالات متحده، ناتو برای اولین و تنها بار ماده 5 را برای حمایت از واشنگتن فعال کرد و نیروهایی را برای جنگ در افغانستان اعزام نمود. هزاران نظامی در آنجا جان باختند، از جمله نزدیک به 500 نفر از بریتانیا و دهها نفر از فرانسه، دانمارک، ایتالیا و سایر کشورها.
و در طول جنگ ایران، پایگاههای اروپایی مکانهای مفیدی برای استقرار ارتش آمریکا بودند – حتی اگر بسیاری از کشورها به طور عمومی خود را از این درگیری دور نگه داشتند.
استفانینی گفت: «ناتو در خدمت منافع آمریکا بوده و ترامپ به راحتی این جنبهها را نادیده میگیرد. اروپا با عدم سرمایهگذاری در دفاع و ایجاد وابستگی شدید، مسئولیت خود را دارد، اما این فکر که ناتو تنها در خدمت منافع استراتژیک اروپا است، به سادگی درست نیست.»
#ناتو #دونالد_ترامپ #ایالات_متحده #اروپا #امنیت_بین_الملل #بحران_خاورمیانه #جنگ_ایران #دفاع_جمعی #روابط_فراآتلانتیکی #سیاست_خارجی
«نزدیکتر از همیشه به فروپاشی»: آیا ناتو در صورت خروج آمریکا توسط ترامپ میتواند دوام بیاورد؟
Leave a Reply