سودان پس از سه سال جنگ داخلی، به کشوری غیرقابل تشخیص تبدیل شده است. بیش از ۴۰,۰۰۰ نفر کشته، حدود ۱۴ میلیون نفر – یک چهارم جمعیت – آواره و زیرساختهای غیرنظامی در سراسر کشور به شدت آسیب دیدهاند.
لوکا رندا، نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در سودان، به الجزیره گفت: «ما فقط با یک بحران روبرو نیستیم؛ ما شاهد فرسایش سیستماتیک آینده یک کشور هستیم.»
گزارشی از UNDP و موسسه مطالعات امنیتی، ابعاد فروپاشی اقتصادی سودان را از زمان آغاز جنگ در سال ۲۰۲۳، ناشی از درگیری بر سر قدرت بین ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF)، تشریح میکند.
این گزارش نشان میدهد که حتی در خوشبینانهترین سناریو، یعنی دستیابی به صلح در سال ۲۰۲۶، سودان تا سال ۲۰۴۳ همچنان حدود ۱۸.۸ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را از دست خواهد داد که نشاندهنده عمق تأثیر جنگ بر مسیر اقتصادی کشور است.
این گزارش هشدار میدهد که خسارات فراتر از فعالیتهای اقتصادی از دست رفته است و بر پایههای اصلی اقتصاد، از جمله کشاورزی، صنعت، خدمات و نهادهای دولتی، تأثیر میگذارد.
در ادامه نگاهی داریم به اینکه چگونه جنگ بر سودان، یکی از فقیرترین کشورهای جهان، تأثیر گذاشته است.
تأثیر جنگ بر زیرساختها و خدمات اساسی سودان
تخریب زیرساختها و فروپاشی سیستمهای پشتیبان زندگی روزمره و فعالیتهای اقتصادی، هزینههای اقتصادی هنگفتی را بر این کشور تحمیل کرده است.
بر اساس برآوردهای UNDP، سودان تنها در سال ۲۰۲۳، ۶.۴ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی خود را از دست داد. رندا این خسارت را «فروپاشی همزمان در تمام بخشهای اصلی اقتصاد سودان» دانست که عمدتاً ناشی از تخریب زیرساختها بود. تولید ناخالص داخلی سودان در سال ۲۰۲۳، سالی که درگیریها بین فرمانده ارتش، عبدالفتاح البرهان، و رهبر نیروهای پشتیبانی سریع، محمد حمدان داگالو، بر سر قدرت آغاز شد، ۲۶ میلیارد دلار بود.
درگیریها به زمینهای کشاورزی، سیستمهای آبیاری و شبکههای حملونقل آسیب رسانده و به کاهش ۱۵ درصدی زمینهای زیر کشت منجر شده است. در مراکز شهری، تخریب کارخانهها و قطع برق باعث شده است که فعالیتهای صنعتی حدود ۹۰ درصد کاهش یابد، کسبوکارها تعطیل شوند و مشاغل از بین بروند.
تا ۴۰ درصد از ظرفیت تولید برق از بین رفته و زیرساختهای کلیدی آب تخریب یا تصرف شدهاند که دسترسی جوامع به آب آشامیدنی و بهداشت را قطع کرده است.
رندا به الجزیره گفت: «تخریب زیرساختها نه تنها باعث آوارگی میشود، بلکه دسترسی مردم آواره به مسکن مناسب یا خدمات اساسی را بسیار دشوار میکند.»
شیوع بیماریهایی از جمله وبا، با از کار افتادن سیستمهای آب، گسترش یافته و فشار بیشتری بر بخش بهداشت و درمان که از قبل ضعیف شده بود، وارد کرده و هزینههای بلندمدت بازسازی را افزایش داده است.
سازمان جهانی بهداشت بیش از ۲۰۰ حمله به مراکز درمانی را تأیید کرده است که کمتر از ۱۴ درصد آنها در مناطق درگیری به طور کامل فعال هستند. هزاران مدرسه تعطیل یا آسیب دیدهاند و تحصیل میلیونها کودک را مختل کردهاند.
وضعیت بازار کار سودان
کشاورزی، که زمانی ستون فقرات اقتصاد سودان بود و حدود ۶۵ درصد از نیروی کار را استخدام میکرد، به شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. کاهش زمینهای زیر کشت، معیشت روستاییان را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. بسیاری از جوامع روستایی که برای درآمد و غذا به کشاورزی وابسته بودند، پایه اقتصادی خود را از دست دادهاند و بخشی را که قبلاً میلیونها خانواده را تأمین میکرد، تضعیف کردهاند.
بر اساس گزارش UNDP، میانگین درآمدها به سطوح سال ۱۹۹۲ بازگشته است که عمق شوک اقتصادی و تأثیر آن بر خانوارها در سراسر کشور را نشان میدهد.
حدود ۹۰ درصد از فعالیتهای تولیدی در مراکز اصلی اقتصادی از بین رفته و هزاران شغل را نابود کرده است. همزمان، اقتصاد غیررسمی، که منبع اصلی بقا برای بسیاری از مردم سودان است، با کمبود منابع و آوارگی، کسبوکارهای کوچک و بازارها را تعطیل کرده و منقبض شده است.
آوارگی بحران را عمیقتر کرده است، زیرا بیش از ۱۴ میلیون نفر مجبور به ترک خانههای خود شده و از کار رسمی و غیررسمی محروم گشتهاند که حفظ معیشت را به طور فزایندهای دشوار میکند.
صنعت نفت سودان
تولید نفت در میان بیثباتی گسترده و آسیب به زیرساختها کاهش یافته است. پالایشگاه خارطوم (الجایلی)، که قبلاً تا ۱۰۰,۰۰۰ بشکه در روز نفت را فرآوری میکرد و حدود نیمی از نیازهای سوخت سودان را تأمین میکرد، از ژوئیه ۲۰۲۳ از کار افتاده است.
مقامات پالایشگاه اعلام کردند که بخشهایی از تأسیسات تخریب شده و بخشهای دیگر پس از حملات مکرر در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیاز به تعویض کامل دارند.
اگرچه این تأسیسات در سال ۲۰۲۵ توسط ارتش بازپس گرفته شد، اما همچنان غیرفعال است.
زیرساختهای کلیدی در جاهای دیگر نیز آسیب دیدهاند. مسیرهای خط لوله انتقال نفت خام به پورت سودان به دلیل خسارات ناشی از جنگ تعطیل شدهاند، در حالی که تأسیسات در هگلیگ توسط حملات پهپادی RSF مختل شدهاند.
تأثیر جنگ بر قیمتها
فروپاشی پوند سودان و زنجیرههای تأمین باعث افزایش شدید هزینههای زندگی در سراسر سودان شده است.
بر اساس گزارش اداره مرکزی آمار سودان، پوند از حدود ۵۷۰ در برابر دلار قبل از جنگ به ۳,۵۰۰ تا ۳,۶۰۰ امروز کاهش یافته است. این کاهش، واردات را گران کرده است.
در نتیجه، قیمت مواد غذایی به شدت افزایش یافته است. در خارطوم، چهار تکه نان اکنون حدود ۱,۰۰۰ پوند قیمت دارد، مبلغی که قبلاً شش تکه نان را میخرید. در ایالت جزیره، یک کیسه ۵۰ کیلوگرمی شکر از ۱۵۵,۰۰۰ به ۱۷۵,۰۰۰ پوند و یک کیسه سیمان از ۳۵,۰۰۰ به ۵۵,۰۰۰ پوند افزایش یافته است، طبق گفته بازرگانان به سودان تریبون.
لوازم ضروری خانوار نیز همین روند را دنبال کردهاند. در پورت سودان، یک ظرف ۷ لیتری روغن پخت و پز از ۳۰,۰۰۰ به ۳۵,۰۰۰ پوند افزایش یافته و فشار بیشتری بر بودجه خانوادهها وارد کرده است.
هزینههای حملونقل و سوخت نیز به شدت افزایش یافته است. کرایه اتوبوس در واد مدنی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. کرایه ریکشا در برخی مناطق تقریباً دو برابر شده و قیمت سوخت در چندین منطقه به بیش از ۷,۰۰۰ پوند در هر لیتر رسیده است.
با این حال، دستمزدها نتوانستهاند با تورم همگام شوند و بسیاری از خانوارها را بدون دسترسی به مایحتاج ضروری رها کردهاند. بر اساس گزارش UNDP، تقریباً نیمی از جمعیت اکنون با کمبود شدید مواد غذایی روبرو هستند، در حالی که تقریباً ۹۰ درصد از خانوارهای آواره گزارش میدهند که توانایی خرید غذای کافی را ندارند.
فروپاشی اقتصادی چه معنایی برای مردم سودان دارد؟
فروپاشی اقتصاد سودان را نمیتوان تنها با اعداد درک کرد.
رندا گفت: «کودکی که پس از آوریل ۲۰۲۳ در سودان متولد میشود، وارد دنیایی میشود که بیمارستانی که باید از او مراقبت کند، احتمالاً بسته است، مدرسهای که باید او را آموزش دهد، احتمالاً کار نمیکند و خانوادهای که باید از او حمایت کند، احتمالاً آواره شده است.» او افزود که این وضعیت منجر به «کودکیهای از دست رفته، آموزش از دست رفته، و سلامتی از دست رفته» میشود.
حدود ۳۴ میلیون نفر اکنون به کمک نیاز دارند و ۱۹ میلیون نفر با کمبود شدید مواد غذایی روبرو هستند.
هزینه انسانی از هماکنون قابل مشاهده است. حدود ۵.۶ میلیون کودک از زمان آغاز جنگ متولد شدهاند که بسیاری از آنها در شرایطی هستند که مراکز بهداشتی فعال نیستند.
بر اساس گزارش UNDP، تحصیلات حدود ۱۹ میلیون کودک به شدت مختل شده است، زیرا تنها حدود ۲۰ درصد از مدارس در برخی مناطق فعال هستند.
آینده سودان در صورت ادامه جنگ
جنگ تاکنون باعث مرگ، تروما و خسارات عمیق شده و سایهای طولانی بر آینده سودان افکنده و چشمانداز نسلی را که زندگیشان با خشونت شکل میگیرد، تیره و تار کرده است.
بر اساس برآوردهای UNDP، اگر درگیری تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، اقتصاد سودان در سال ۲۰۴۳ حدود ۳۴.۵ میلیارد دلار کوچکتر از حالتی خواهد بود که جنگی در کار نبود، و تولید ناخالص داخلی سرانه تقریباً ۱,۷۰۰ دلار کاهش خواهد یافت.
فقر شدید به بیش از ۶۰ درصد جمعیت افزایش خواهد یافت و ۳۴ میلیون نفر دیگر را به محرومیت خواهد کشاند.
رندا جنگ را «فرصت رو به کاهش برای بهبودی» توصیف کرد که در آن هر ماه ادامه درگیری، خسارات عمیقتر و برگشتناپذیرتری را تثبیت میکند.
او به الجزیره گفت: «هر ماه اضافی جانها را میگیرد و خسارات ساختاری را عمیقتر میکند. فوریترین اولویت، توقف درگیری است.»
او گفت: «انتخابهایی که اکنون انجام میشود، تعیین خواهد کرد که آیا مسیر سودان هنوز قابل برگشت است یا خیر.»
#سودان #جنگ_سودان #بحران_انسانی #فروپاشی_اقتصادی #آوارگی #سازمان_ملل #زیرساخت_تخریب_شده #کمبود_غذا #آینده_سودان #صلح_در_سودان
Leave a Reply