سه سال پس از آغاز جنگ داخلی در سودان، این کشور به مکانی غیرقابل تشخیص تبدیل شده است. بیش از ۴۰,۰۰۰ نفر کشته، حدود ۱۴ میلیون نفر از مردم آن – یک چهارم جمعیت – مجبور به فرار از خانههای خود شدهاند و زیرساختهای غیرنظامی در سراسر کشور به شدت آسیب دیدهاند.
لوکا رندا، نماینده مقیم برنامه توسعه سازمان ملل متحد (UNDP) در سودان، به الجزیره گفت: «ما فقط با یک بحران روبرو نیستیم؛ ما شاهد فرسایش سیستماتیک آینده یک کشور هستیم.»
گزارشی از سوی UNDP و موسسه مطالعات امنیتی، مقیاس فروپاشی اقتصادی سودان را از زمان آغاز جنگ در سال ۲۰۲۳ به دلیل کشمکش قدرت بین ارتش و نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) نشان میدهد.
حتی در خوشبینانهترین سناریو، یعنی دستیابی به صلح در سال ۲۰۲۶، سودان تا سال ۲۰۴۳ همچنان ۱۸.۸ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی (GDP) خود را از دست خواهد داد. این گزارش نشان میدهد که جنگ تا چه حد مسیر اقتصادی این کشور را تغییر داده است.
این گزارش هشدار میدهد که خسارات فراتر از فعالیتهای اقتصادی از دست رفته است و بر پایههای اصلی اقتصاد، از جمله کشاورزی، صنعت، خدمات و نهادهای دولتی تأثیر میگذارد.
در ادامه نگاهی داریم به اینکه چگونه جنگ بر سودان، یکی از فقیرترین کشورهای جهان، تأثیر گذاشته است.
جنگ چگونه بر زیرساختها و خدمات اساسی سودان تأثیر گذاشته است؟
تخریب زیرساختهای سودان و فروپاشی سیستمهایی که زندگی روزمره و فعالیتهای اقتصادی را پشتیبانی میکنند، هزینههای اقتصادی هنگفتی را بر این کشور تحمیل کرده است.
بر اساس برآوردهای UNDP، سودان تنها در سال ۲۰۲۳، ۶.۴ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی خود را از دست داد. رندا این ضرر را «فروپاشی همزمان در تمام بخشهای اصلی اقتصاد سودان» توصیف کرد که عمدتاً ناشی از تخریب زیرساختها بود. تولید ناخالص داخلی سودان در سال ۲۰۲۳، سالی که درگیریها بین فرمانده ارتش، عبدالفتاح البرهان، و رهبر نیروهای پشتیبانی سریع، محمد حمدان دگالو، بر سر قدرت آغاز شد، ۲۶ میلیارد دلار بود.
درگیریها به زمینهای کشاورزی، سیستمهای آبیاری و شبکههای حملونقل آسیب رسانده و به کاهش ۱۵ درصدی زمینهای زیر کشت منجر شده است. در مراکز شهری، تخریب کارخانهها و قطع برق باعث فروپاشی حدود ۹۰ درصدی فعالیتهای صنعتی شده، کسبوکارها را تعطیل کرده و به از دست رفتن مشاغل انجامیده است.
تا ۴۰ درصد از ظرفیت تولید برق از بین رفته و زیرساختهای کلیدی آب تخریب یا تصرف شدهاند که جوامع را از آب تمیز و بهداشت محروم کرده است.
رندا به الجزیره گفت: «تخریب زیرساختها نه تنها باعث آوارگی میشود، بلکه دسترسی مردم آواره به مسکن مناسب یا خدمات اساسی را بسیار دشوار میکند.»
شیوع بیماریهایی از جمله وبا، با از کار افتادن سیستمهای آب گسترش یافته و فشار بیشتری بر بخش بهداشت و درمان که از قبل ضعیف شده بود، وارد کرده و هزینههای بلندمدت بازسازی را افزایش داده است.
سازمان جهانی بهداشت بیش از ۲۰۰ حمله به مراکز درمانی را تأیید کرده است که کمتر از ۱۴ درصد آنها در مناطق درگیری به طور کامل فعال هستند. هزاران مدرسه تعطیل یا آسیب دیدهاند و تحصیل میلیونها کودک را مختل کردهاند.
چه اتفاقی برای بازار کار سودان افتاده است؟
کشاورزی که حدود ۶۵ درصد از نیروی کار را به خود اختصاص داده بود، زمانی ستون فقرات اقتصاد سودان محسوب میشد، اما به شدت تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است. زمینهای زیر کشت کاهش یافته و بر معیشت روستاییان تأثیر منفی گذاشته است. بسیاری از جوامع روستایی که برای درآمد و غذا به کشاورزی وابسته بودند، پایگاه اقتصادی خود را از دست دادهاند و بخشی را که قبلاً میلیونها خانواده را تأمین میکرد، تضعیف کردهاند.
بر اساس گزارش UNDP، متوسط درآمدها به سطوح سال ۱۹۹۲ بازگشته است که عمق شوک اقتصادی و تأثیر آن بر خانوارها در سراسر کشور را نشان میدهد.
حدود ۹۰ درصد از فعالیتهای تولیدی در مراکز اقتصادی کلیدی تخریب شده و هزاران شغل از بین رفته است. همزمان، اقتصاد غیررسمی که منبع اصلی بقا برای بسیاری از مردم در سودان است، با کمبود منابع و آوارگی، کسبوکارهای کوچک و بازارها را تعطیل کرده و دچار انقباض شده است.
آوارگی بحران را عمیقتر کرده است، زیرا بیش از ۱۴ میلیون نفر مجبور به ترک خانههای خود شده و از کار رسمی و غیررسمی محروم شدهاند که حفظ معیشت را به طور فزایندهای دشوار میکند.
جنگ با صنعت نفت سودان چه کرده است؟
تولید نفت در میان بیثباتی گسترده و آسیبهای زیرساختی کاهش یافته است. پالایشگاه خارطوم (الجایلی) که قبلاً تا ۱۰۰,۰۰۰ بشکه در روز فرآوری میکرد و حدود نیمی از نیازهای سوخت سودان را تأمین میکرد، از ژوئیه ۲۰۲۳ از کار افتاده است.
مقامات پالایشگاه اعلام کردند که بخشهایی از تأسیسات تخریب شده و بخشهای دیگر پس از حملات مکرر در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ نیاز به تعویض کامل دارند.
اگرچه این تأسیسات در سال ۲۰۲۵ توسط ارتش بازپس گرفته شد، اما همچنان غیرفعال است.
زیرساختهای کلیدی در جاهای دیگر نیز آسیب دیدهاند. مسیرهای خط لوله انتقال نفت خام به پورت سودان به دلیل آسیبهای ناشی از جنگ تعطیل شدند، در حالی که تأسیسات هگلیگ توسط حملات پهپادی RSF مختل شدند.
جنگ چه تأثیری بر قیمتها داشته است؟
فروپاشی پوند سودان و زنجیرههای تأمین باعث افزایش شدید هزینههای زندگی در سراسر سودان شده است.
بر اساس گزارش اداره مرکزی آمار سودان، پوند از حدود ۵۷۰ در برابر دلار قبل از جنگ به بین ۳,۵۰۰ تا ۳,۶۰۰ در برابر دلار امروز کاهش یافته است. این کاهش، واردات را گران کرده است.
در نتیجه، قیمت مواد غذایی به شدت افزایش یافته است. در خارطوم، چهار تکه نان اکنون حدود ۱,۰۰۰ پوند قیمت دارد، مبلغی که قبلاً شش تکه نان را میخرید. در ایالت جزیره، یک کیسه ۵۰ کیلوگرمی شکر از ۱۵۵,۰۰۰ به ۱۷۵,۰۰۰ پوند و یک کیسه سیمان از ۳۵,۰۰۰ به ۵۵,۰۰۰ پوند افزایش یافته است، طبق گزارش تجار به سودان تریبون.
اقلام ضروری خانوار نیز همین روند را دنبال کردهاند. در پورت سودان، یک ظرف ۷ لیتری روغن پخت و پز از ۳۰,۰۰۰ به ۳۵,۰۰۰ پوند افزایش یافته و فشار بیشتری بر بودجه خانوادهها وارد کرده است.
هزینههای حملونقل و سوخت نیز به شدت افزایش یافته است. کرایه اتوبوس در واد مدنی حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است. کرایه ریکشا در برخی مناطق تقریباً دو برابر شده و قیمت سوخت در چندین منطقه به بیش از ۷,۰۰۰ پوند در هر لیتر رسیده است.
با این حال، دستمزدها نتوانستهاند با تورم همگام شوند و بسیاری از خانوارها را بدون دسترسی به مایحتاج ضروری رها کردهاند. بر اساس گزارش UNDP، تقریباً نیمی از جمعیت اکنون با کمبود شدید مواد غذایی روبرو هستند، در حالی که تقریباً ۹۰ درصد از خانوارهای آواره گزارش میدهند که توانایی خرید غذای کافی را ندارند.
فروپاشی اقتصادی برای مردم سودان چه معنایی دارد؟
فروپاشی اقتصاد سودان را نمیتوان تنها با اعداد درک کرد.
رندا گفت: «کودکی که در سودان پس از آوریل ۲۰۲۳ متولد میشود، وارد دنیایی میشود که بیمارستانی که باید از او مراقبت کند احتمالاً بسته است، مدرسهای که باید او را آموزش دهد احتمالاً کار نمیکند و خانوادهای که باید از او حمایت کند احتمالاً آواره شده است.» او افزود که این وضعیت به «کودکیهای از دست رفته، آموزش از دست رفته، سلامتی از دست رفته» منجر میشود.
حدود ۳۴ میلیون نفر اکنون به کمک نیاز دارند و ۱۹ میلیون نفر با کمبود شدید مواد غذایی روبرو هستند.
هزینه انسانی از قبل قابل مشاهده است. حدود ۵.۶ میلیون کودک از زمان آغاز جنگ متولد شدهاند که بسیاری از آنها در شرایطی هستند که مراکز بهداشتی فعال نیستند.
تحصیلات حدود ۱۹ میلیون کودک به شدت مختل شده است، طبق گزارش UNDP، زیرا تنها حدود ۲۰ درصد از مدارس در برخی مناطق فعال هستند.
ادامه جنگ برای آینده سودان چه معنایی دارد؟
جنگ از قبل باعث مرگ، تروما و از دست دادنهای عمیق شده و سایهای طولانی بر آینده سودان افکنده و چشمانداز نسلی را که زندگیشان با خشونت شکل میگیرد، تیره کرده است.
اگر درگیری تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، اقتصاد سودان در سال ۲۰۴۳ حدود ۳۴.۵ میلیارد دلار کوچکتر از آن چیزی خواهد بود که بدون جنگ میبود و تولید ناخالص داخلی سرانه تقریباً ۱,۷۰۰ دلار کاهش مییابد، بر اساس برآوردهای UNDP.
فقر شدید به بالای ۶۰ درصد جمعیت افزایش مییابد و ۳۴ میلیون نفر دیگر را به محرومیت میکشاند.
رندا جنگ را «فرصتی رو به کاهش برای بهبودی» توصیف کرد که در آن هر ماه ادامه درگیری، خسارات عمیقتر و برگشتناپذیرتری را تثبیت میکند.
او به الجزیره گفت: «هر ماه اضافی جانها را میگیرد و آسیبهای ساختاری را عمیقتر میکند. فوریترین اولویت توقف درگیری است.»
او گفت: «انتخابهایی که اکنون انجام میشود، تعیین خواهد کرد که آیا مسیر سودان هنوز قابل برگشت است یا خیر.»
#سودان #جنگ_داخلی_سودان #بحران_انسانی #اقتصاد_سودان #آوارگان_سودان #توسعه_پایدار #سازمان_ملل #آفریقا #صلح #کمک_بشردوستانه
Leave a Reply