ایالات متحده آمریکا محاصره دریایی ترافیک ورودی و خروجی بنادر ایران را آغاز کرده است. نیروهای آمریکایی اعلام کردهاند که کشتیهای عازم یا بازگشته از سواحل ایران را رهگیری یا بازخواهند گرداند.
واشنگتن میگوید کشتیهایی که از سایر نقاط میآیند یا میروند، اجازه عبور از تنگه هرمز را خواهند داشت؛ این آبراه حیاتی در سواحل ایران، در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، عملاً توسط تهران بسته شده بود. آمریکا برای کنترل دسترسی به بنادر ایران و در نتیجه محدود کردن توانایی تهران برای کسب سود از صادرات نفت، به ناوگان دریایی خود متکی خواهد بود تا به این کشور فشار وارد کند. این اقدام پس از آن صورت میگیرد که مذاکرهکنندگان دو طرف نتوانستند به توافقی برای پایان دادن به جنگی که از ۲۸ فوریه آغاز شده بود، دست یابند؛ جنگی که در حال حاضر تحت آتشبس دو هفتهای قرار دارد.
**چرا ترامپ تصمیم به محاصره بنادر ایران گرفت؟**
ترامپ امیدوار است با هدف قرار دادن دو محرک اقتصادی – عوارض سنگینی که ایران از کشتیها برای عبور از تنگه هرمز مطالبه میکرد و درآمد نفتیاش – به ایران فشار وارد کند. رئیسجمهور آمریکا به فاکس نیوز گفت: «ما اجازه نخواهیم داد ایران از فروش نفت به کسانی که دوست دارد و نه کسانی که دوست ندارد، پول درآورد.» او افزود که هدف این است که «همه یا هیچ» از این کانال حیاتی کشتیرانی عبور کند. ایران در پاسخ، این محاصره را «دزدی دریایی» خوانده و تهدید به تلافی با هدف قرار دادن بنادر کشورهای حاشیه خلیج فارس کرده است.
فرانک گاردنر، خبرنگار امنیتی بیبیسی، میگوید این محاصره دو خطر اصلی را به همراه دارد:
* افزایش مجدد قیمت نفت و گاز.
* فروپاشی آتشبس و شروع مجدد جنگ تمامعیار بین آمریکا و ایران که بر مکانهایی مانند دبی، بحرین، کویت و عربستان سعودی نیز تأثیر میگذارد.
**ابعاد حقوقی محاصره**
کتابچه راهنمای فرمانده نیروی دریایی آمریکا در مورد قانون عملیات دریایی (۲۰۲۲) محاصره را «عملیات جنگی برای جلوگیری از ورود یا خروج کشتیها و/یا هواپیماهای تمامی کشورها، دشمن و بیطرف، از بنادر، فرودگاهها یا مناطق ساحلی مشخص متعلق به، اشغال شده توسط، یا تحت کنترل یک کشور دشمن» تعریف میکند. سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO)، آژانس دریایی سازمان ملل، اعلام کرده است که هیچ کشوری حق قانونی برای مسدود کردن کشتیرانی در تنگههای مورد استفاده برای ترانزیت بینالمللی را ندارد. آرسنیو دومینگز، دبیرکل این سازمان، به بیبیسی گفت: «من درک میکنم که در آنجا درگیری وجود دارد، اما همچنان هیچ مبنای قانونی در حقوق بینالملل برای انجام هرگونه اقدامی برای مسدود کردن هر تنگهای که برای ناوبری بینالمللی استفاده میشود، وجود ندارد.» دونالد راثول، استاد حقوق بینالملل در دانشگاه ملی استرالیا، گفت که حقوق بینالملل، آمریکا، اسرائیل و ایران را به عنوان «طرفهای متخاصم» و نه «بیطرف» در نظر میگیرد. او نوشت: «این بدان معناست که آمریکا، به عنوان یک طرف متخاصم، میتواند به طور مشروع تحت حقوق بینالملل – به ویژه، قانون جنگ دریایی – محاصرهای را اعمال کند.»
**موقعیت محاصره**
مکانهای دقیق کشتیهای نیروی دریایی آمریکا در حال حاضر به طور عمومی مشخص نیست. این امر دانستن دقیق محل تلاش آمریکا برای رهگیری کشتیها را دشوار میکند. با این حال، ارتش آمریکا به دلیل خطر حملات موشکی و پهپادی، بعید است ناوهای جنگی خود را نزدیک سواحل ایران مستقر کند. در عوض، تمرکز محاصره احتمالاً در اطراف خلیج عمان خواهد بود؛ یک نقطه ترانزیت کلیدی برای بخش عمدهای از نفت جهان، از جمله صادرات ایران. نیروهای آمریکایی احتمالاً از اطلاعات ماهوارهای و تجاری برای نظارت بر کشتیهایی که بنادر ایران را ترک میکنند، استفاده خواهند کرد و منتظر میمانند تا آنها به اقیانوس هند باز بروند و سپس آنها را رهگیری کنند. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده است که بیش از ۱۲ ناو جنگی و بیش از ۱۰۰ هواپیمای جنگنده و شناسایی در این محاصره مشارکت دارند. تصاویر ماهوارهای ۱۱ آوریل که توسط بیبیسی وریفای تحلیل شده، ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن را در لبه شرقی خلیج عمان، تقریباً ۲۰۰ کیلومتری (۱۲۴ مایلی) جنوب سواحل ایران نشان میدهد. این نزدیکترین مکانی است که بیبیسی وریفای این ناو جنگی هستهای را از زمان آغاز جنگ مشاهده کرده است. دو ناو جنگی دیگر در نزدیکی که در تصاویر قابل مشاهده هستند، از نظر اندازه و شکل با ناوشکنهای موشکانداز هدایتشونده نیروی دریایی آمریکا مطابقت دارند. آنها احتمالاً بخشی از گروه ضربت ناو لینکلن هستند، اما بیبیسی وریفای نمیتواند دقیقاً شناسایی کند که کدام کشتیها قابل مشاهده هستند.
**نحوه اجرای محاصره**
تاکنون هیچ رهگیری یا توقیف تأیید شدهای از کشتیها توسط آمریکا صورت نگرفته است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرده است که اجازه عبور محمولههای بشردوستانه از جمله مواد غذایی، لوازم پزشکی و سایر کالاهای ضروری را، مشروط به بازرسی، خواهد داد. نیروها قبلاً از هلیکوپتر برای فرود بر روی نفتکشهایی که متهم به فعالیت غیرقانونی در کارائیب بودند، استفاده کردهاند، اما ارتش آمریکا جزئیات محدودی در مورد نحوه انجام عملیات در خلیج فارس ارائه داده است. ترامپ همچنین گفته است که آمریکا شروع به از بین بردن مینهایی خواهد کرد که او ایران را به کار گذاشتن آنها در تنگه متهم میکند. رئیسجمهور آمریکا افزود که «در مقطعی» توافقی در مورد عبور آزاد حاصل خواهد شد. در بهروزرسانی روز سهشنبه، سنتکام ادعا کرد که از شش کشتی تجاری خواسته شده است که در خلیج عمان دور بزنند و دوباره وارد بندر ایران شوند. دادههای ردیابی کشتیها که توسط بیبیسی وریفای تحلیل شده، نشان میدهد که دو کشتی مرتبط با ایران که از تنگه هرمز عبور کرده بودند، اکنون مسیر خود را تغییر داده و به نظر میرسد در حال بازگشت هستند. این امکان وجود دارد که این کشتیها گزارشهای موقعیت مکانی نادرست – معروف به «جعل» – را برای پنهان کردن مکانهای خود پخش کرده باشند.
**تأثیر محاصره بر ایران و سایر کشورها**
بسته شدن مؤثر تنگه هرمز، که یک پنجم محمولههای انرژی جهان از آن عبور میکند، باعث افزایش شدید قیمت نفت شده است. اما ایران به صادرات نفت خود ادامه داده و از این طریق از قیمتهای بالا سود برده است. ماه مارس، پنجمین ماه بزرگ برای صادرات نفت از ایران در یک سال و نیم گذشته بود. این محاصره میتواند پیامدهای عمدهای برای مشتریان نفتی ایران نیز داشته باشد. در سال ۲۰۲۲، حدود ۸۲ درصد از نفت خام و سایر سوختهای فسیلی که از تنگه هرمز خارج میشدند، به مقصد کشورهای آسیایی بودند، طبق اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA). تخمین زده میشود که چین به تنهایی حدود ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران را خریداری میکند. روز سهشنبه، وزارت خارجه چین محاصره آمریکا را «خطرناک» و «غیرمسئولانه» خواند. تحلیلگران میگویند این محاصره ممکن است برای وادار کردن پکن به فعالیت بیشتر در مذاکرات صلح طراحی شده باشد. یک محاصره طولانیمدت میتواند به اقتصاد جهانی آسیب بیشتری وارد کند، قیمت بنزین و مواد غذایی را افزایش دهد و دسترسی به مواد حیاتی مانند آلومینیوم، هلیوم و مواد اولیه کود را محدود کند. صندوق بینالمللی پول (IMF) روز سهشنبه هشدار داد که در صورت ادامه جنگ و پایداری قیمتهای بالای انرژی، اقتصاد جهانی در معرض خطر رکود قرار دارد. این صندوق همچنین گفت که شوک انرژی ناشی از جنگ، بریتانیا را بیش از سایر اقتصادهای پیشرفته جهان تحت تأثیر قرار خواهد داد. غیرنظامیان در ایران نیز میتوانند تحت تأثیر قرار گیرند، زیرا این کشور به واردات غلات و گندم وابسته است و این امر میتواند مشکلات بالقوه امنیت غذایی ایجاد کند.
**چه تعداد کشتی معمولاً از تنگه هرمز استفاده میکنند؟**
جغرافیای تنگه به ایران اجازه داده است تا در طول این جنگ از آن به عنوان اهرم فشار استفاده کند و با تهدید به جلوگیری انتخابی از عبور کشتیها از این آبراه باریک، فشار وارد کند. معمولاً حدود ۳۰۰۰ کشتی در ماه از این تنگه عبور میکنند، اما این تعداد در طول خصومتهای اخیر به تنها چند کشتی در روز کاهش یافته است. این تنگه همچنین یک کانال حیاتی برای واردات به خاورمیانه، از جمله مواد غذایی، داروها و تجهیزات فناوری است. این اختلال باعث ایجاد بحران سوخت در آسیا شده است، منطقهای که به شدت به نفت خاورمیانه وابسته است. دولتها به کارمندان دستور دادهاند از خانه کار کنند، هفته کاری را کاهش دادهاند، تعطیلات ملی اعلام کردهاند و دانشگاهها را زودتر تعطیل کردهاند تا ذخایر خود را حفظ کنند. تنگه هرمز یک آبراه باریک است که بین ایران، امارات متحده عربی و عمان قرار دارد. این آبراه – که در باریکترین نقطه حدود ۲۱ مایل (۳۳ کیلومتر) عرض دارد – خلیج فارس را به خلیج عمان متصل میکند و آن را به یک مسیر حیاتی کشتیرانی جهانی تبدیل کرده است. حدود ۲۰ درصد از نفت و گاز طبیعی مایع جهان معمولاً از تنگه هرمز عبور میکند. این نفت نه تنها از ایران، بلکه از کشورهای حاشیه خلیج فارس مانند عراق، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نیز میآید. در سال ۲۰۲۵، حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت در روز از این آبراه عبور میکرد، طبق برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) – که تقریباً ۶۰۰ میلیارد دلار (۴۴۷ میلیارد پوند) تجارت انرژی در سال است. ترافیک دریایی از زمان آغاز جنگ به طور قابل توجهی کاهش یافته است.
**آیا بریتانیا و سایر کشورها در این محاصره شرکت میکنند؟**
سر کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، گفته است که نیروهای بریتانیایی در اجرای این محاصره دخالت نخواهند کرد. مینروبها و قابلیتهای ضد پهپاد بریتانیا به فعالیت خود در منطقه ادامه خواهند داد، اما کشتیهای نیروی دریایی و سربازان بریتانیایی برای مسدود کردن بنادر ایران استفاده نخواهند شد. ترامپ گفته است که کشورهای دیگر نیز در محاصره تنگه شرکت خواهند کرد، اما مشخص نکرد کدام کشورها. ترامپ همچنین به فاکس نیوز گفت که ناتو پیشنهاد کمک برای «پاکسازی» تنگه را داده است و افزود که «در آیندهای نه چندان دور» دوباره برای استفاده آزاد خواهد بود.
#محاصره_تنگه_هرمز #ایران_آمریکا #نفت #اقتصاد_جهانی #امنیت_دریایی #حقوق_بین_الملل #خلیج_فارس #بحران_انرژی #سنتکام #ژئوپلیتیک
Leave a Reply