شیخ حمد بن جاسم آل ثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه سابق قطر، در گفتوگو با الجزیره اظهار داشت که جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران نتیجه تشدید ناگهانی نیست، بلکه اوج یک برنامه بلندمدت اسرائیل برای تغییر خشونتآمیز شکل خاورمیانه است.
در مصاحبهای صریح و جامع در برنامه «المقابله» الجزیره، این دیپلمات کهنهکار ارزیابی تندی از چشمانداز ژئوپلیتیکی در حال تغییر منطقه ارائه کرد. او هشدار داد که بحران در تنگه هرمز خطرناکترین پیامد جنگ اخیر است، نسبت به جاهطلبیهای بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برای «اسرائیل بزرگ» هشدار داد و خواستار تأسیس فوری یک پیمان دفاعی یکپارچه در خلیج فارس شد.
«ما شاهد بازسازی عمدهای در منطقه هستیم»، شیخ حمد گفت و خاطرنشان کرد که لرزههای ژئوپلیتیکی کنونی، شکل خاورمیانه را برای دهههای آینده دیکته خواهد کرد.
«توهم» نتانیاهو و اشتباه آمریکا
شیخ حمد سال گذشته نسبت به وقوع درگیری قریبالوقوع هشدار داده و از کشورهای خلیج فارس خواسته بود تا برای حل دیپلماتیک بحران با ایران و جلوگیری از حملات نظامی تلاش کنند.
او به تلاش برای درگیری با ایران اشاره کرد و آن را به «جناح تندرو» در اسرائیل به رهبری نتانیاهو نسبت داد. به گفته او، نتانیاهو از دهه ۱۹۹۰ و از زمان دولت بیل کلینتون، تلاش کرده بود تا آمریکا را وارد جنگی بر سر برنامه هستهای تهران کند.
شیخ حمد استدلال کرد که در حالی که دولتهای قبلی آمریکا – از جمله در دوره اول ریاستجمهوری دونالد ترامپ – از آغاز جنگ تمامعیار علیه ایران تردید داشتند، نتانیاهو سرانجام با فروش یک «توهم» به واشنگتن موفق شد. او گفت: «او دولت آمریکا را متقاعد کرد که جنگ کوتاه و سریع خواهد بود و رژیم ایران ظرف چند هفته سقوط خواهد کرد»، و این وضعیت را با تلاشهای ناموفق آمریکا برای تغییر دولت ونزوئلا مقایسه کرد.
نخستوزیر سابق قطر از اتکای واشنگتن به قدرت نظامی انتقاد کرد و گفت: «قدرت واقعی آمریکا همیشه در توانایی آن برای اجتناب از استفاده از زور بوده، نه در بهکارگیری آن.» او خاطرنشان کرد که جنگ کنونی در نهایت همه طرفها را به میز مذاکره بازگردانده است و پیشنهاد کرد که دو هفته مذاکره اضافی در ژنو در اوایل سال جاری – یک تلاش دیپلماتیک به رهبری عمان برای جلوگیری از جنگ – میتوانست از وقوع این فاجعه به طور کامل جلوگیری کند.
شیخ حمد مشاهده کرد که نتانیاهو به ذینفع اصلی جنگ تبدیل شده است و گفت که رهبر اسرائیل از این هرج و مرج برای بازاریابی دیدگاه خود در مورد اتحادهای منطقهای اجباری و «اسرائیل بزرگ» استفاده میکند؛ طرحی در میان جناح راست اسرائیل برای گسترش مرزهای این کشور به عمق کشورهای عربی همسایه.
تنگه هرمز: نقطه اشتعال جدید جهانی
شیخ حمد در ارزیابی استراتژی تهران گفت که ایران با موفقیت حملات نظامی اولیه جنگ را جذب کرده و پس از آن با درک اینکه میتواند از یک مزیت استراتژیک جدید – تنگه هرمز – بهرهبرداری کند، در مورد توافق تعلل ورزید.
او با اشاره به اینکه استفاده از این آبراه به عنوان ابزار نظامی «خطرناکترین نتیجه» جنگ است، هشدار داد که ایران اکنون این گلوگاه حیاتی بینالمللی را قلمرو حاکمیتی خود میداند. او استدلال کرد که این موضوع تهدیدی فوریتر و شدیدتر برای اقتصادهای جهانی نسبت به برنامه هستهای ایران است.
شیخ حمد گفت که کشورهای خلیج فارس، به جای واشنگتن، بار اصلی این بحران را متحمل شدهاند. نخستوزیر سابق به شدت حملات ایران به زیرساختهای انرژی، صنعتی و غیرنظامی خلیج فارس را محکوم کرد و گفت که این حملات به بهانه هدف قرار دادن منافع آمریکا صورت گرفته، در حالی که کشورهای خلیج فارس صراحتاً با جنگ مخالفت کرده بودند.
در نتیجه، تهران بخش زیادی از سرمایه سیاسی خود را در خلیج فارس از دست داده و خشم عمومی گستردهای را به دلیل اختلالات اقتصادی و امنیتی ناشی از اقداماتش ایجاد کرده است. با این حال، شیخ حمد تأکید کرد که جغرافیا همزیستی را دیکته میکند و خواستار گفتوگوی صریح و جمعی خلیج فارس با تهران به جای ارتباطات یکجانبه و پراکنده برای ایجاد یک چارچوب واقعبینانه برای آینده شد.
فراخوانی برای «ناتوی خلیج فارس»
شیخ حمد در یکی از صریحترین ارزیابیهای خود، اعلام کرد که بزرگترین تهدید برای خلیج فارس نه ایران، نه اسرائیل و نه پایگاههای نظامی خارجی، بلکه عدم اتحاد داخلی خلیج فارس است.
برای مقابله با این موضوع، او ایجاد یک «ناتوی خلیج فارس» را پیشنهاد کرد؛ یک پروژه سیاسی و دفاعی مشترک که با گروهی هستهای از کشورهای خلیج فارس همسو از نظر استراتژیک آغاز شود و عربستان سعودی به عنوان ستون فقرات طبیعی آن عمل کند. او استدلال کرد که اتحادیه اروپا با تعداد کمی از کشورها آغاز شد و سپس گسترش یافت و مدلی مشابه را پیشنهاد کرد که توسط قوانین نهادینه شده سختگیرانه و مورد احترام همه اعضا اداره شود.
شیخ حمد با اشاره به حضور نظامی آمریکا، اذعان کرد که پایگاههای آمریکا برای دههها بازدارندگی حیاتی را فراهم کردهاند. با این حال، او هشدار داد که چرخش استراتژیک واشنگتن به سمت آسیا و مهار چین به این معنی است که خلیج فارس دیگر نمیتواند به طور نامحدود به چتر امنیتی آمریکا تکیه کند، و از کشورهای خلیج فارس خواست تا مشارکتهای استراتژیک بلندمدت و مبتنی بر منافع با قدرتهای منطقهای مانند ترکیه، پاکستان و مصر توسعه دهند.
غزه، عادیسازی و یک راز اواخر دهه ۱۹۹۰
شیخ حمد در مورد مسئله فلسطین، کشتار غیرنظامیان در همه طرفها را محکوم کرد اما اسرائیل را به ارتکاب «فاجعه اخلاقی و سیاسی» در غزه متهم کرد، جایی که بیش از ۷۲,۵۰۰ فلسطینی از زمان آغاز جنگ نسلکشی اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ کشته شدهاند. او نسبت به توطئه اسرائیل برای خالی کردن نوار غزه از جمعیت هشدار داد و به اطلاعاتی اشاره کرد که نشان میدهد پول برای تشویق فلسطینیان به ترک این منطقه پیشنهاد میشود، که به گفته او، غزه را به یک پروژه املاک و مستغلات تبدیل میکند.
در حالی که همدردی بیسابقه جهانی با آرمان فلسطین را از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، به ویژه در غرب، اذعان کرد، به گروههای فلسطینی، از جمله حماس، هشدار داد که به دقت هزینه انسانی ویرانگر را بسنجند.
او قاطعانه هرگونه بحث در مورد خلع سلاح حماس را بدون افق سیاسی تضمین شده برای یک کشور مستقل فلسطینی رد کرد و از امتناع قاطع عربستان سعودی از عادیسازی روابط با اسرائیل بدون نقشه راه برای این موضوع تمجید کرد – موضعی که به گفته او، محاسبات منطقهای نتانیاهو را به شدت مختل کرد.
شیخ حمد با تأمل در تغییرات اخیر منطقهای، از سقوط رژیم بشار اسد در سوریه ابراز خرسندی کرد و فاش ساخت که او شخصاً در اوایل انقلاب به رئیسجمهور سابق توصیه کرده بود که به مردم خود گوش دهد. او از عملگرایی رهبری جدید سوریه در اجتناب از تحریکات اسرائیل تمجید کرد و از آن خواست تا پس از تقریباً ۱۴ سال جنگ و سوءمدیریت دولت اسد، بر بازسازی اقتصادی و نهادی تمرکز کند.
این مصاحبه همچنین پرده از یک قطعه تاریخ دیپلماتیک پنهان برداشت. شیخ حمد فاش کرد که در اواخر دهه ۱۹۹۰، رهبری قطر او را به تهران فرستاد تا پیامی از دولت کلینتون را تحویل دهد. آمریکا از ایران خواسته بود که برنامه هستهای نوپای خود را به روسیه تحویل دهد یا تحت ترتیبات بینالمللی قرار گیرد.
او خاطرنشان کرد که در آن زمان، تهران قطر را همسو با موضع آمریکا میدانست، در حالی که قطر صرفاً به عنوان یک پیامرسان عمل میکرد.
#خاورمیانه #نتانیاهو #جنگ_ایران #تنگه_هرمز #قطر #اسرائیل_بزرگ #امنیت_منطقه #ناتوی_خلیج_فارس #فلسطین #دیپلماسی
Leave a Reply