پس از راهاندازی موفقیتآمیز تنها پالایشگاه فعال نیجریه در سال ۲۰۲۴، میلیاردر سرشناس، علیکو دانگوته، اکنون شرق آفریقا را به عنوان مقصد بعدی برای یک پروژه عظیم پالایشگاهی دیگر در نظر گرفته است.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که کشورهای آفریقایی به طور فعال در پی راههایی برای تضمین امنیت انرژی خود هستند. اختلالات گسترده جهانی ناشی از درگیریهای ژئوپلیتیکی و نگرانیها از تأثیر آن بر مسیرهای حیاتی کشتیرانی مانند تنگه هرمز، که حدود ۲۰ درصد نفت و گاز طبیعی جهان از آن عبور میکند، ضرورت این امر را دوچندان کرده است. به نظر میرسد دانگوته، ثروتمندترین مرد آفریقا، یکی از ذینفعان این تحولات بوده است؛ چرا که پالایشگاه تازه راهاندازی شده او در ایالت لاگوس نیجریه، با تشدید تنشها در ماه مارس و افزایش قیمت جهانی نفت، شروع به فروش مقادیر زیادی نفت خام در سراسر قاره کرد.
در حال حاضر، غرب، جنوب و شرق آفریقا عمدتاً به واردات فرآوردههای نفتی پالایششده از خاورمیانه وابسته هستند، که این موضوع آنها را در برابر هرگونه اختلال در آن منطقه بسیار آسیبپذیر میسازد. کشورهای همسایه نیجریه – کامرون، توگو، غنا و حتی تانزانیا در شرق – از جمله کشورهایی هستند که با کاهش عرضه از خاورمیانه، به نیجریه روی آوردهاند.
تا پایان ماه مارس، این پالایشگاه با ظرفیت تولید ۶۵۰,۰۰۰ بشکه در روز (bpd)، گزارش داد که از خارج از قاره نیز سفارش دریافت میکند، به ویژه برای سوخت جت که به شدت کمیاب شده و منجر به لغو صدها پرواز در مناطق مختلف شده بود. تحلیلگران میگویند که عرضه از پالایشگاه دانگوته، تأثیر تنشهای جهانی را از نظر تأمین سوخت برای نیجریه و کشورهای همسایه کاهش داده است.
نیجریه بزرگترین تولیدکننده نفت آفریقا است و پروژه ۱۹ میلیارد دلاری لاگوس در حال حاضر بزرگترین پالایشگاه تکخطی جهان محسوب میشود. این پالایشگاه در فوریه ۲۰۲۶ به ظرفیت کامل تولید رسید. نیجریه هیچ پالایشگاه دولتی فعالی ندارد، بنابراین پالایشگاه دانگوته اکنون این کشور را در موقعیت صادرکننده خالص سوخت جت و دیزل قرار میدهد.
چرا افزایش ظرفیت پالایشگاهی در آفریقا برای این قاره اهمیت دارد؟
برنامه دانگوته برای پالایشگاه شرق آفریقا چیست؟
در ماه آوریل، ویلیام روتو، رئیسجمهور کنیا، اعلام کرد که کشورهای شرق آفریقا در حال مذاکره برای ساخت یک پالایشگاه مشترک در بندر تانگا در تانزانیا هستند که ظرفیتی مشابه عملیات دانگوته در لاگوس خواهد داشت. روتو در یک رویداد تجاری در نایروبی در ماه آوریل که دانگوته نیز در آن حضور داشت، گفت: «ما دیگر نمیخواهیم گروگان تنگه هرمز باشیم. ما نمیخواهیم گروگان جنگهایی باشیم که توسط دیگران آغاز میشوند. ما منابع خود را اینجا داریم و میگوییم که از منابع آفریقایی خود برای صنعتی کردن منطقه خود استفاده خواهیم کرد.»
با این حال، دانگوته در مصاحبهای با فایننشال تایمز در روز یکشنبه، اظهار داشت که ترجیح میدهد عملیات جدید را در کنیا و نه تانزانیا بسازد. این میلیاردر به روزنامه بریتانیایی گفت: «من بیشتر به سمت مومباسا تمایل دارم زیرا مومباسا بندری بسیار بزرگتر و عمیقتر دارد.» او افزود: «کنیاییها بیشتر مصرف میکنند. این یک اقتصاد بزرگتر است.» و ادامه داد: «توپ در زمین رئیسجمهور روتو است… هرچه رئیسجمهور روتو بگوید، همان را انجام خواهم داد.» او هزینههای ساخت را بین ۱۵ تا ۱۷ میلیارد دلار پیشبینی کرده است.
اما ورود به شرق آفریقا، که چشمانداز تجاری بسیار متفاوتی با غرب آفریقا دارد، میتواند چالشبرانگیز باشد. دومبی اولووله از شرکت اطلاعاتی استیرز مستقر در لاگوس به الجزیره گفت: «دانگوته ثابت کرده است که میتواند در مقیاس بزرگ بسازد. آزمون شرق آفریقا این خواهد بود که آیا میتواند در چشمانداز سیاسی و لجستیکی یک بازار چند کشوری و تکهتکه شده نیز حرکت کند یا خیر.»
چرا کشورهای آفریقایی در حال حاضر نفت بیشتری تولید نمیکنند؟
بر اساس گزارش اتحادیه آفریقا در سال ۲۰۲۲، با وجود ذخایر قابل توجه نفت خام، کشورهای آفریقایی تنها حدود ۴۴ درصد از کل نفت مصرفی خود را پالایش میکنند و مابقی از طریق واردات تأمین میشود. بزرگترین تولیدکنندگان نفت پالایششده الجزایر، مصر و آفریقای جنوبی هستند. حدود ۲۱ پالایشگاه در شمال آفریقا وجود دارد.
جنوب آفریقا هفت پالایشگاه دیگر دارد، در حالی که غرب آفریقا ۱۴ پالایشگاه دارد. با این حال، بیشتر پالایشگاهها در این دو منطقه یا فعال نیستند یا زیر ظرفیت تجهیزاتی خود تولید میکنند. تنها پالایشگاه موجود در شرق آفریقا در مومباسا قرار داشت، اما در سال ۲۰۱۳ به دلیل ترکیبی از سیاستهای کند دولت و خروج سرمایهگذاران که آن را از نظر تجاری غیرقابل توجیه میدانستند، فعالیت خود را متوقف کرد.
در حال حاضر، هیچ ظرفیت پالایشگاهی در شرق آفریقا وجود ندارد، با وجود اینکه این منطقه حدود ۴.۷ میلیارد بشکه ذخایر نفت خام دارد (طبق گزارش اتحادیه آفریقا)، عمدتاً در اوگاندا، سودان جنوبی، کنیا و جمهوری دموکراتیک کنگو. کنیا در سال ۲۰۲۵ چهل میلیون بشکه نفت وارد کرد. این کشور به طور منظم نفت را از امارات متحده عربی، عربستان سعودی، هند و عمان خریداری میکند، که همه این مسیرها تحت تأثیر نگرانیها از اختلال در تنگه هرمز قرار گرفتهاند. خود نیجریه بزرگترین تولیدکننده خالص نفت خام آفریقا با ظرفیت ۱.۵ تا ۱.۶ میلیون بشکه در روز است. این کشور از سال ۲۰۱۹ به طور معنیداری پالایش انجام نداده است.
پالایشگاههای محلی چه تفاوتی برای کشورهای آفریقایی ایجاد خواهند کرد؟
اولووله، تحلیلگر، گفت که صادرات بیشتر نفت خام و سپس واردات فرآوردههای پالایششده گران است و آفریقا را در موقعیت ضعف قرار میدهد. نظریه این است که پالایش بیشتر نفت در قاره به معنای کاهش قیمت سوخت در پمپ بنزینها، کاهش هزینههای حمل و نقل و دسترسی بیشتر به انرژی برای مردم و مشاغل خواهد بود. همچنین به معنای دسترسی بیشتر به محصولات جانبی مانند کود برای کشاورزان یا پتروشیمی برای تولیدکنندگان است.
اولووله گفت: «دانگوته نشان داده است که یک گزینه تأمین انرژی درون آفریقایی، قابل اجرا و مقیاسپذیر ممکن است – این اثبات مفهوم به شدت اهمیت دارد.» او افزود: «این نشاندهنده یک باور قارهای رو به رشد است که آفریقا میتواند نیازهای خود را تأمین کند و این دیگر یک آرزوی واهی نیست.»
با این حال، در مورد نیجریه، پالایشگاه دانگوته هنوز نتوانسته فشارها را کاهش دهد. به عنوان مثال، خطوط هوایی محلی از مجبور بودن به پرداخت قیمتهای بالا برای سوخت جت حتی با بهبود عرضه داخلی شکایت کردهاند. تحلیلگران میگویند که این میتواند به دلیل حذف یارانههای سوخت توسط دولت نیجریه در سال ۲۰۲۳ باشد. بوروکراسی در شرکت نفت دولتی نیز پالایشگاه دانگوته را مجبور به واردات نفت خام کرده است.
با این حال، اولووله گفت که این پالایشگاه به «بازاری شفافتر و رقابتیتر» کمک میکند و نتایج باید در نهایت خود را نشان دهند.
کشورهای دیگر نیز در حال پیشرفت هستند. هفته گذشته، پالایشگاه ۴۷۰ میلیون دلاری کابیندا در آنگولا شروع به تأمین بازارهای داخلی و خارجی کرد. این پروژه عمدتاً متعلق به شرکت Gemcorp Capital بریتانیا است و ظرفیت ۳۰,۰۰۰ بشکه در روز را دارد، با برنامههایی برای دو برابر شدن تا پایان سال ۲۰۲۶.
پالایشگاه برنامهریزی شده دانگوته در کنیا، در صورت تکمیل، میتواند به کاهش وابستگی شرق آفریقا به خاورمیانه نیز کمک کند.
یک پروژه پالایشگاهی جداگانه با بودجه دولتی در منطقه هویمای اوگاندا نیز در دست اجرا است. مقامات انتظار دارند این پروژه در زمان شروع عملیات در سال ۲۰۲۹، قادر به پالایش ۶۰,۰۰۰ بشکه در روز باشد. این پالایشگاه توسط خط لوله نفت خام شرق آفریقا (EACOP) مشترک اوگاندا-تانزانیا تغذیه خواهد شد، پروژهای در حال انجام که نفت خام را از دریاچه آلبرت اوگاندا به بندر تانگا تانزانیا منتقل میکند. اوگاندا همچنین قصد دارد دیزل، سوخت جت، نفت سفید و گاز مایع (LPG) تولید کند.
با برنامههای بزرگ در دست اجرا، اولووله میگوید که اکنون بر عهده دولتهای آفریقایی است که محیطهای کسبوکار مناسبی را برای بخش خصوصی ایجاد کنند. او گفت: «دانگوته در را باز کرده است. سوال این است که آیا نهادها و دولتهای آفریقایی از آن عبور خواهند کرد یا خیر.»
#آفریقا #پالایشگاه_نفت #دانگوته #امنیت_انرژی #مومباسا #اقتصاد_آفریقا #توسعه_صنعتی #نفت_و_گاز #سرمایه_گذاری #شرق_آفریقا
Leave a Reply