گفتگوهای حساس میان ایالات متحده و ایران بدون دستیابی به توافق به پایان رسید. محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران، ایالات متحده را مسئول شکست این گفتگوها دانست که در اسلامآباد پاکستان و در جریان آتشبس دو هفتهای در جنگ میان دو کشور برگزار شده بود.
قالیباف، رئیس مجلس ایران، روز یکشنبه اظهار داشت که هیئت او در گفتگوهای شنبه ابتکارات «آیندهنگرانه» را مطرح کرده بود، اما ایالات متحده نتوانست اعتماد هیئت ایرانی را جلب کند.
جی.دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا و رئیس هیئت آمریکایی، پیشتر گفته بود که گفتگوها بدون توافق به پایان رسید. او شش هفته پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران گفت: «خبر بد این است که ما به توافقی دست نیافتهایم و به نظر من این خبر بد برای ایران بسیار بیشتر از آن است که برای ایالات متحده آمریکا خبر بدی باشد.»
این گفتگوها – که اولین تعامل مستقیم در این سطح میان دو کشور از زمان انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ بود – اختلافات عمیقی را در مسائل اصلی از جمله برنامه هستهای ایران و تنگه هرمز آشکار کرد؛ تنگهای که عملاً از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه تحت کنترل تهران بوده است.
انسداد دوفاکتوی این آبراه، که یک پنجم ذخایر نفت خام جهان از آن عبور میکند، باعث بحران جهانی انرژی شده و بازارهای سهام را در سراسر جهان متلاطم کرده است.
کمال حیدر، خبرنگار الجزیره از اسلامآباد، گزارش داد که گفتگوهای میانجیگری شده توسط پاکستان، که بیش از ۲۱ ساعت به طول انجامید، «نه یک پیشرفت بود و نه یک شکست کامل».
در ادامه به آنچه هر دو طرف گفتند و گرههای اصلی میان تهران و واشنگتن میپردازیم:
آمریکا چه گفت؟
آمریکا عدم دستیابی به پیشرفت را عمدتاً به دلیل امتناع ادعایی ایران از برآورده کردن خواسته اصلی خود عنوان کرد: تعهد قاطع به عدم توسعه تسلیحات هستهای.
ونس در یک کنفرانس خبری به خبرنگاران گفت: «ما باید یک تعهد مثبت ببینیم که آنها به دنبال سلاح هستهای نخواهند بود و ابزارهایی را که آنها را قادر میسازد به سرعت به سلاح هستهای دست یابند، دنبال نخواهند کرد.»
«این هدف اصلی رئیسجمهور ایالات متحده است و ما سعی کردهایم از طریق این مذاکرات به آن دست یابیم.»
ونس گفت که واشنگتن «خطوط قرمز» خود را روشن کرده و آنچه را که او «پیشنهاد نهایی و بهترین» توصیف کرد، ارائه داده است.
معاون رئیسجمهور به بازگشایی تنگه هرمز اشارهای نکرد.
در طول مذاکرات، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به نظر میرسید که خود را در گفتگوها دخیل کرده و گفت که توافق کاملاً ضروری نیست.
او در واشنگتن دیسی به خبرنگاران گفت: «ما در حال مذاکره هستیم. اینکه به توافق برسیم یا نه برای من فرقی نمیکند، زیرا ما پیروز شدهایم.»
با این حال، جان هندران، خبرنگار الجزیره از واشنگتن دیسی، گفت که این واقعیت که ترامپ، ونس را به اسلامآباد فرستاد، نشان میدهد که آمریکا این گفتگوها را جدی گرفته است.
او افزود: «اینکه ونس اسلامآباد را ترک کرد، لزوماً به معنای پایان گفتگوها نیست.» او اضافه کرد که به نظر میرسد گرههای اصلی تنگه هرمز و شکافها در برنامه هستهای ایران هستند.
این خبرنگار الجزیره افزود: «ایالات متحده در طول زمان با ایران مذاکره کرده است. این گفتگوها میتوانند از راه دور ادامه یابند و ترک این گفتگوها ممکن است صرفاً یک موضعگیری سخت باشد.»
ایران چه گفت؟
ایران انتظارات را کاهش داد و آمریکا را به دلیل آنچه «مطالبات غیرمنطقی» خواند، سرزنش کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در شبکه X نوشت: «موفقیت این روند دیپلماتیک به جدیت و حسن نیت طرف مقابل، خودداری از مطالبات بیش از حد و درخواستهای غیرقانونی، و پذیرش حقوق و منافع مشروع ایران بستگی دارد.»
او افزود که دو طرف درباره طیفی از مسائل از جمله «تنگه هرمز، مسئله هستهای، غرامت جنگ، لغو تحریمها و پایان کامل جنگ علیه ایران» گفتگو کردند.
بقایی تأکید کرد که عدم دستیابی به توافق نباید به عنوان شکست روند گستردهتر تلقی شود و گفت: «هیچ کس چنین انتظاری نداشت.»
به گزارش خبرگزاری ایرنا، بقایی در پاسخ به این سوال که آیا دیپلماسی به پایان رسیده است، گفت: «دیپلماسی هرگز به پایان نمیرسد.»
قالیباف در شبکه X نوشت: «آمریکا منطق و اصول ایران را درک کرده است و اکنون باید تصمیم بگیرد که آیا قادر به جلب اعتماد ماست یا خیر.»
محسن فرخانی از دانشگاه اصفهان گفت که تهران نه برای دستیابی به پیشرفت، بلکه برای نشان دادن به جهان که واشنگتن جدی نیست، وارد گفتگوها شد.
او به الجزیره گفت: «ایران با دیدگاهی کاملاً واقعبینانه و با بیاعتمادی وارد این مذاکرات شد… تا برای سومین بار به جهان ثابت کند که آمریکا جدیت کافی برای حل مشکلات یا چالشها از طریق صلح و مذاکره را ندارد.»
پاکستان چه گفت؟
پاکستان خواستار ادامه آتشبس و زنده نگه داشتن دیپلماسی شد.
اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، تأکید کرد که «ضروری» است هر دو طرف به تعهد خود به آتشبس پایبند باشند و به طور ضمنی نسبت به خطرات درگیری مجدد در صورت فروپاشی آن هشدار داد.
دار گفت: «ما امیدواریم که دو طرف با روحیه مثبت به منظور دستیابی به صلح و رفاه پایدار برای کل منطقه و فراتر از آن ادامه دهند.»
او افزود که پاکستان «در روزهای آینده به ایفای نقش خود برای تسهیل تعامل و گفتگو میان» ایران و آمریکا ادامه خواهد داد.
برنامه هستهای ایران
این موضوع همچنان محور اصلی اختلاف میان تهران و واشنگتن است.
آمریکا خواستار تعهدی روشن و قابل اجرا است که ایران تسلیحات هستهای – یا حتی توانایی دستیابی سریع به آن را – توسعه نخواهد داد.
ایران همواره اتهامات مبنی بر تلاش برای ساخت تسلیحات هستهای را رد کرده، اما گفته است که در صورت لغو تحریمها، مایل به مذاکره درباره محدودیتها در فعالیتهای هستهای خود است.
ایران اعلام کرده است که برنامه هستهایاش برای اهداف غیرنظامی است و قصد ساخت سلاح هستهای ندارد. واشنگتن و تهران در سال ۲۰۱۵ تحت ریاستجمهوری باراک اوباما به یک توافق هستهای دست یافتند. این توافق در ازای لغو تحریمها، غنیسازی اورانیوم ایران را به ۳.۶۷ درصد محدود کرد. اما ترامپ، جانشین اوباما، سه سال بعد واشنگتن را از این توافق خارج کرد و تحریمها را دوباره علیه ایران اعمال نمود. از آن زمان، ایران غنیسازی اورانیوم خود را به ۶۰ درصد افزایش داده است. برای ساخت بمب اتمی، غنیسازی ۹۰ درصدی مورد نیاز است.
ترامپ علناً خواستار خروج اورانیوم غنیشده از ایران شده است. در طول جنگ ۱۲ روزه اسرائیل علیه ایران در ماه ژوئن، آمریکا حملات هوایی را علیه سه سایت اصلی هستهای ایران انجام داد، پس از آن ترامپ ادعا کرد که برنامه هستهای ایران نابود شده است. اما هشت ماه بعد، او با بیان اینکه یکی از اهداف اصلیاش جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است، جنگی را علیه ایران آغاز کرد.
این جنگ در حالی آغاز شد که گفتگوهای میانجیگری شده توسط عمان میان ایران و آمریکا در جریان بود. عمان مدت کوتاهی پیش از آغاز حملات گفته بود که توافق «در دسترس» است.
تنگه هرمز
اینکه چه کسی کنترل این آبراه استراتژیک را در دست داشته باشد، که تقریباً تمام صادرات نفت و گاز طبیعی کشورهای حاشیه خلیج فارس از آن عبور میکند، به یک نقطه اشتعال اصلی تبدیل شده است.
ایران ایده دریافت عوارض ترانزیت برای عبور کشتیها از این تنگه را مطرح کرده است. در همین حال، آمریکا اصرار دارد که تنگه باید بدون هیچ گونه عوارضی بازگشایی شود.
توقف تقریباً کامل کشتیرانی از طریق این تنگه، قیمتهای جهانی انرژی را به شدت افزایش داده و بسیاری از کشورها، به ویژه در آسیا، مجبور به اجرای تدابیر ریاضتی بیسابقه برای کاهش تأثیر کمبود سوخت شدهاند.
کارشناسان گفتند که بسته شدن تقریباً کامل تنگه بدترین شوک اقتصادی از زمان تحریم نفتی سال ۱۹۷۳ را ایجاد کرده است. آن تحریم ۴.۵ میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی را حذف کرد. بسته شدن امروز تنگه هرمز ۲۰ میلیون بشکه را مسدود کرده است.
گسترش آتشبس به لبنان
ایران برای یک آتشبس منطقهای گستردهتر، از جمله پایان دادن به درگیریهای مربوط به متحدانش، مانند حزبالله در لبنان، فشار میآورد.
در حالی که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، از تصمیم واشنگتن برای تعلیق حملات به ایران حمایت کرده است، اما گفت که آتشبس شامل عملیات نظامی جاری اسرائیل در لبنان نخواهد شد.
ساعاتی پس از آغاز آتشبس که از روز چهارشنبه شروع شد، اسرائیل دهها حمله را در سراسر لبنان انجام داد و بیش از ۳۰۰ نفر را در یک روز کشت.
با این حال، تهران اصرار داشت که آتشبس شامل لبنان میشود و به اعلامیه آتشبس شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در شبکه X استناد کرد که به طور قاطع این موضوع را بیان کرده بود.
ترامپ از اظهارات نتانیاهو حمایت کرده و آن را «یک درگیری جداگانه» خوانده است. ونس این هفته به ایران هشدار داد که به خطر انداختن آتشبس خود با واشنگتن بر سر حملات اسرائیل در لبنان «احمقانه» خواهد بود.
#آتش_بس_آمریکا_ایران #مذاکرات_صلح #برنامه_هسته_ای_ایران #تنگه_هرمز #بحران_انرژی #سیاست_خارجی #دیپلماسی #تحریم_ها #لبنان #خاورمیانه
Leave a Reply