İran, ABD ile yeni görüşmeler yaklaşırken 270 milyar dolarlık savaş zararının tazmin edilmesini talep ediyor

Tahran, İran – İran, ülkenin direnişini sürdürmesi ve bölgesel güçlerin çatışmayı sona erdirmek için arabuluculuk girişimlerine devam etmesiyle birlikte, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail’in saldırılarının neden olduğu yıkım için tazminat talep etti.
Tahran’ın Birleşmiş Milletler elçisi Salı günü yaptığı açıklamada, topraklarının İran’a yönelik saldırılar için kullanıldığı suçlamasına dayanarak, beş bölgesel ülkenin tazminat ödemesi gerektiğini belirtti.
İran ayrıca, Hürmüz Boğazı protokolü aracılığıyla zararların tazmin edilmesi fikrini de gündeme getirdi; bu protokol, su yolundan geçen gemilere bir vergi uygulanmasını içerecek.
İran hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani, Salı günü yayınlanan Rus RIA Novosti haber ajansına verdiği röportajda, ilk tahminlere göre İran’ın 28 Şubat’ta ABD-İsrail savaşının başlamasından bu yana yaklaşık 270 milyar dolar doğrudan ve dolaylı zarar gördüğünü söyledi.
Mohajerani, zararların dökümü gibi daha fazla bilgi vermedi, ancak tazminat konusunun geçen hafta Pakistan’da Tahran ve Washington arasındaki müzakerelerde ele alındığını ve ABD ile arabulucularla yapılacak potansiyel gelecekteki görüşmelerde de gündeme getirileceğini belirtti.
Hükümet, askeri komplekslerin yanı sıra petrol ve gaz tesisleri, petrokimya şirketleri, çelik fabrikaları ve alüminyum fabrikalarının defalarca hedef alınmasının ardından İran’ın kritik altyapısına verilen kapsamlı zararı hala değerlendirdiğini bildirdi. Bunların tamamen yeniden inşası yıllar alacak.
Köprüler, limanlar ve demiryolu ağları, üniversiteler ve araştırma merkezleri ile birçok enerji santrali ve su arıtma tesisi de doğrudan vurulurken, çok sayıda hastane, okul ve sivil konut hasar gördü veya yıkıldı.
‘Ekonomik gerçekler’
Sözcü Mohajerani, bu hafta başında İran devlet medyasına yaptığı açıklamada, “mevcut ekonomik gerçeklerin”, ABD-İsrail saldırılarıyla evleri hasar gören veya yıkılan sivillere hükümetin tazminat ödeyecek kaynaklara sahip olmadığı anlamına geldiğini belirtti.
Bu arada, İran Havayolları Birliği Sekreteri Maghsoud Asadi Samani, İran medyasına yaptığı açıklamada, 60 sivil uçağın hizmet dışı kaldığını ve 20’sinin ABD ve İsrail tarafından tamamen imha edildiğini söyledi.
Yetkili, İran’ın hala faaliyette olan yaklaşık 160 yolcu uçağına sahip olduğunu, bunların çoğunun onlarca yıllık olduğunu ve sıkı ABD yaptırımları nedeniyle parça ve hizmet sıkıntısı yüzünden zorlaşan bakım çalışmalarıyla havada tutulduğunu belirtti.
Samani, havayollarının Mart sonunda Nowruz veya Fars Yeni Yılı tatillerinde bekledikleri gelirin çoğunu da kaybettiğini ve 40 günlük savaşta birikmiş zararlarının 300 trilyon riyali (mevcut döviz kuruyla yaklaşık 190 milyon dolar) aştığını ifade etti.
Tahran, Tebriz, Urmiye ve Hürremabad dahil olmak üzere ülkenin birçok uluslararası havalimanı, çok sayıda saldırının pistlerini, kontrol kulelerini ve hangarlarını vurmasının ardından önemli ölçüde hasar gördü.
Hasarın kapsamı ve derinliğinin yanı sıra, Pazartesi günü başlayan ABD deniz ablukasının İran limanları üzerindeki etkisine rağmen, İranlı yetkililer Washington ile nükleer zenginleştirme de dahil olmak üzere müzakerelerde büyük tavizler vermeyi düşünmediklerini ima ettiler.
Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu’nun sözcüsü Ebrahim Rezaei, sosyal medya paylaşımında, geçen hafta ilan edilen iki haftalık ateşkesin uzatılmaması gerektiğini savundu; zira bunun ABD ve İsrail’e silah stoklarını yenileme ve saldırı pozisyonlarını iyileştirme şansı vereceğini belirtti.
“Ya İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolümüz de dahil olmak üzere haklarını tanımalılar ya da savaşa geri dönmeliyiz,” diye yazdı.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) düşünce kuruluşuna göre, İran 2024 yılında askeri harcamalara yaklaşık 8 milyar dolar ayırdı ve yetkililer, o yılın Ekim ayında İsrail ile füze alışverişinden sonra bu bütçeyi üçe katlama sözü verdi. Ancak hükümet, yerel kötü yönetim ve yolsuzlukla bağlantılı ve ABD yaptırımlarıyla birleşen yıllarca süren bütçe sıkıntısıyla da karşı karşıya kaldı.
İnternet kesintisi zarara yol açıyor
Devletin 90 milyondan fazla İranlıya uyguladığı neredeyse tamamen internet kesintisi, İran’ın ekonomik sıkıntılarını artırıyor ve vatandaşları yedinci haftadır hayal kırıklığına uğratıyor.
Kesinti sonucunda yaşanan büyük işten çıkarmalar ve kaybedilen iş fırsatlarının ardından hükümet, bu konuda yetkisinin olmadığını belirterek suçu Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi’ne attı.
İran Ticaret Odası komisyonu başkanı Afshin Kolahi, Pazartesi günü devletle ilişkili ve özel sektör yöneticileriyle yaptığı bir video konferansta, kesintinin günde 80 milyon dolara kadar doğrudan ve dolaylı ekonomik zarara yol açtığını söyledi.
İnternet kesintisinin maliyeti hakkında ve bu ayın başlarında ABD-İsrail’in Tahran yakınlarındaki büyük bir köprüyü bombalamasına atıfta bulunarak, “Her gün dört B1 köprüsü [eşdeğeri] kaybediyoruz. Her gün iki orta kapasiteli enerji santrali kaybediyoruz ve bunu kendimiz yapıyoruz,” dedi.
Bilgi ve İletişim Teknolojileri Bakanlığı, yorumların videosunu sosyal medya hesabında yeniden paylaştı. Ocak ayında, ülke çapındaki rejim karşıtı protestolarda binlerce kişinin öldürülmesi üzerine devlet 20 günlük neredeyse tamamen internet kesintisi uyguladığında, bakanlık birçok çevrimiçi işletmenin internet olmadan üç haftadan fazla dayanamayacağını belirtmişti.
Şimdi, tam bir yeniden bağlantı umudu görünmezken, bakanlık kademeli bir internet sistemi oluşturma planlarını ilerletiyor.
Bu hafta, toplulukları aracılığıyla aday gösterilen bazı iş temsilcilerinin küresel internet bağlantısına erişim sağlamak için kaydolduğunu, nüfusun geri kalanının ise sınırlı bir yerel intranete bağlı kaldığını duyurdu.
Telekomünikasyon şirketleri, devlet tarafından uygun görülen belirli müşterilere, normal veri paketlerinden daha pahalı olan ancak internete daha az filtrelenmiş erişim sunan “Internet Pro” adlı yeni bir hizmet sunuyor. Bazı kullanıcılar ödeme yaptıklarını ve hizmetin etkinleştirilmesini beklediklerini bildirdi.
Ancak İranlıların şu anda çevrimiçi olarak kendilerini ifade edebildikleri birkaç yerden biri olan devletle bağlantılı sitelerin yorum bölümlerinde bile, günün ana konusu internet. İslam Devrim Muhafızları Kolordusu (IRGC) ile bağlantılı Fars haber ajansının web sitesinde, ana hashtag’ler “internet özgürlüğü” talep ediyor.
Pazartesi günü, güvenlik yetkilileri, İran’ın ne kadar süredir dijital karanlıkta olduğunu belgeleyen bir geri sayım saatini web sitesinden kaldırması için önde gelen teknoloji odaklı medya kuruluşu Digiato’ya talimat verdi.
Sanal özel ağlar (VPN’ler) ve dış dünyaya potansiyel bir bağlantı sunan diğer yöntemleri satanlar için karlı bir karaborsa varlığını sürdürüyor.
#İran #ABD #İsrail #SavaşTazminatı #HürmüzBoğazı #Ekonomi #SiberSaldırı #İnternetKısıtlaması #OrtaDoğu #Diplomasi